Ouderwetse VPRO-vernieuwing

Alle intellectuelen zullen thuisblijven. Agenda's zullen worden getrokken. Het avondje VPRO komt weer terug. Urenlang genieten van linkse genieën die experimentele televisie maken. Bijna alle bestaande VPRO-programma's worden opgeheven en opnieuw ingericht. Medewerkers mogen zich overgeven aan nieuwe ideeën. Een tv-studiehuis. Iedereen mag onder leiding van experimentele vernieuwers zijn eigen werkstuk maken, zolang het maar creatief en vernieuwend is. Nee, maandagavond kan ik niet, want dan zendt de VPRO zijn blok cultuur uit.

Normaal zie je cabaretiers die voor een publiek staan, of voor de tv-camera. Maar die humor is holle schijn. De experimentele wereld achter de façades is veel leuker. De VPRO toont in het programma met de experimentele titel Poelmo, slaaf van het zuiden cabaretiers die elkaar experimenteel achter de coulissen uitschelden, experimenteel bami eten of experimenteel onzeker zijn over zichzelf. Uniek, want je ziet het nergens anders. Voortaan zou elk theater experimenteel de kleedkamers open moeten breken, zodat het publiek meteen bij het experimentele schminken en het verkleden al wat experimenteels te zien krijgt. Dat is pas experimenteel lachen geblazen. Het hele cabaret, maandenlang werken aan een tekst en uitgebreid repeteren is dan niet meer nodig. Saai. Niet experimenteel genoeg. Ook videokunst zou niet alleen voorbehouden moeten blijven aan het museum. Wat is videokunst? Onbegrijpelijke experimentele tv, liefst honderdduizend keer experimenteel herhaald.

De nieuwe hoofdredacteur van de VPRO, Daniëlle Luneborg, komt van Villa Achterwerk. Elke zondagochtend een reeks kinderprogramma's achter elkaar, goede en slechte, oude en nieuwe, Scandinavische en Nederlandse. Het merk VPRO zegt genoeg. Daartussendoor twee presentatiedames die experimenteel gek doen. Menig tv-ster is via Villa Achterwerk doorgegroeid naar de volwassen kijkers omdat de VPRO-ouders hen zo leuk experimenteel voor de kinderen vonden doen. Experimentele woede, versneld afgedraaide experimentele grappen. Kindertjes blijven toch kijken, want van de VPRO-ouders mogen ze niet omschakelen naar de onopvoedkundige vechtstripfilm Dragon Ball Z op Yorin. Zouden die ouders als loon na opvoedkundig werk zichzelf ook willen trakteren op zo'n avondje experimentele VPRO? Ze hebben meer alternatieven op tv dan kinderen.

De Nieuwe Wereld mag blijven bestaan. De documentaires lijken op lange, vage, progressieve essays uit De Groene van de jaren zeventig. Gisteren sloot een drieluik af over de veranderde wereld na 11 september. Is de 11de september resultaat van de kloof tussen arm en rijk? Je kunt als documentairemaker naar Kairo gaan om daar twintig boze moslim-intellectuelen te spreken. Dan krijgt de kijker ze te zien. Maar je kunt ook naar een conferentie gaan waar niemand minder dan eurocommissaris Xavier Solana zegt dat hij twintig boze moslim-intellectuelen in Kairo heeft gesproken. Solana was in een door de Catalaanse socioloog Manuel Castells georganiseerde conferentie met mondiale wereldglobaliseringsprominenten. Ook DNW moest vaststellen dat de conclusies tam waren. Europa als sociaal alternatief voor Amerika. Meer politieke coördinatie van de economie. Dat hadden ze beter alleen voor hun achtergrondinformatie kunnen gebruiken. Interessanter zijn de meer concrete, minder rommelige gedeelten van DNW, bijvoorbeeld de reportages uit het post-communistische Tsjetsjenië en Kazachstan. Hoe bouw je daar nieuwe maatschappelijke instellingen voor een democratie? De in Hongarije geboren miljardair Soros heeft een Centraal-Europese universiteit gesticht om de slimsten op te leiden in de werking van een open samenleving. Daar zou ik nog veel meer van willen weten dan DNW liet zien.

Wat mij betreft mogen de oude VPRO-programma's blijven. Een wekelijks wetenschapsprogramma als Noorderlicht is een absoluut minimum voor de publieke tv maar blijft soms te vaag. Meer sterke satire en comedy is nodig. Geen onderwets vernieuwingsstalinisme. Het kan beter, niet experimenteler.