Kanttekeningen bij de multiculti droom

De timing is perfect. Een paar dagen nadat de VVD een strenger asielbeleid aankondigt en CDA-fractievoorzitter Balkenende zich distantieert van de multiculturele samenleving, komt de Rotterdamse Kunststichting met een nieuw tijdschrift over multiculturele vraagstukken. Eutopia, met als ondertitel `podium voor politiek, cultuur en kunst', wordt morgenavond gepresenteerd. Het blad zal drie keer per jaar verschijnen, en worden aangevuld door debattten in Zaal de Unie in Rotterdam en een website.

In hun voorwoord schrijven de twee initiatiefnemers, de Iraans-Nederlandse sociologen Farhad Golyardi en Shervin Nekuee, dat het debat over de multiculturele samenleving niet moet worden overgelaten aan opiniemakers die ,,inspelen op angstimpulsen van hun voornamelijk autochtone publiek''. Zij willen een podium bieden aan de `immigrante intellectuele elite', zij die Nederland bekijken vanuit een internationaal perspectief. Immers: ,,De tijdgeest daagt ons uit om het intellectuele Eurocentrische fort van Europa te doorbreken. Eutopia pakt deze handschoen op.''

Eindelijk, zal menigeen verzuchten. In de nasleep van 11 september, toen het debat al snel verschoof van Bush vs. Bin Laden naar westen vs. islam, werden de intellectuele migranten node gemist op de opiniepagina's. Het ziet er naar uit dat Eutopia die lacune zal kunnen vullen. Bijvoorbeeld met een uit The Nation overgenomen bijdrage van Edward Said, die zich keert tegen het hernieuwde enthousiasme voor Samuel Huntingtons The Clash of Civilizations, volgens Said een veel te simpele en abstracte tegenstelling tussen het westen en de islamitische wereld.

Het pièce de resistance van dit eerste nummer is helaas een slecht visitekaartje. Het omvangrijke essay van de Iraans-Franse socioloog Farhad Khosrokhavar over de geschiedenis van het monoculturalisme is een onleesbaar – om in zijn stijl te blijven – `vertoog' zonder stellingname dat bezwijkt onder de vele referenties. Khosrokhavar is zodanig geassimileerd dat hij de kwalen van de Franse academische traditie heeft overgenomen.

Veel aardiger zijn de stukken van Shada Islam en Slavenka Drakulic, die forse kanttekeningen plaatsen bij het gedroomde, multiculturele Europa. Recente verkiezingsuitslagen, bijvoorbeeld in Denemarken, wijzen op toenemende intolerantie. De Nederlandse verkiezingsretoriek mag de lezer zelf toevoegen. Het beste stuk is van Ziauddin Sardar, die betoogt dat het nu beleden multiculturalisme niet deugt omdat het wordt beschouwd als een gunst van de dominante cultuur aan minderheden. Kunst komt aan bod door een gesprek met de Antilliaanse zangeres Izaline Calister, een lichtvoetig intermezzo tussen het theoretische geweld van de overige bijdragen.

Ook al staat in het voorwoord dat Eutopia zich wil richten op de multiculturele praktijk, dat is onzin. Wat Felix Rottenberg laat zien in zijn tv-drieluik over de Amsterdamse wijk Bos en Lommer, dat is de multiculturele praktijk. De kracht van dit blad is juist dat het zich onttrekt aan de waan van de dag, en dat het een aanvulling biedt op stukken van Scheffer, Schnabel, Keulemans. Met als grootste meerwaarde dat de namen van deze auteurs wat exotischer zijn. En hun blik wat breder.

Eutopia. Nummer 1, januari 2002, E10,00. Presentatie 30 jan, 20.00u. in Zaal de Unie, Mauritsweg 34, Rotterdam, gevolgd door lezing Siep Stuurman en debat o.l.v. Bert van Meggelen.