Europa drinkt graag wijnen uit Zuid-Afrika

Driekwart van de wijn uit Zuid-Afrika vindt zijn weg naar Europa. Na zeven jaar onderhandelen mag het land nu meer wijn belastingvrij verschepen.

Alsof de Nederlandse wijndrinker de dagen had zitten aftellen. Nelson Mandela was amper beëdigd als de eerste zwarte president van Zuid-Afrika of de supermarkten in Nederland, maar ook in de rest van Europa, vulden hun schappen met Zuid-Afrikaanse wijn. Sinds het einde van de apartheid mág Zuid-Afrikaanse wijn weer en dus laat Europa zich de wijn uit de WestKaap sinds 1994 goed smaken. Zó goed dat de Europese wijnproducerende landen de afgelopen jaren alles in het werk hebben gesteld om te voorkomen dat ze de concurrentieslag met Zuid-Afrika zouden verliezen.

Na zeven jaar onderhandelen kraaiden de Zuid-Afrikanen gisteren toch victorie. Vertegenwoordigers van de Europese Unie en Zuid-Afrika tekenden een handelsakkoord dat Zuid-Afrika in staat stelt om 42 miljoen liter wijn per jaar belastingvrij naar de Europese Unie te exporteren. Dat is 10 miljoen liter meer dan de 32 miljoen liter die Europa al tariefvrij toestond. De overeenkomst bespaart de Zuid-Afrikanen jaarlijks 40 miljoen rand (4 miljoen euro) aan invoerbelastingen.

Tot het laatste moment bleef een overeenkomst onzeker. Direct nadat Nelson Mandela in 1994 aan de macht kwam, liet de EU belangstelling blijken voor een handelsovereenkomst met de nieuwe regering. Brussel wilde laten zien dat Europa de opbouw van de post-apartheid democratie in Zuid-Afrika ter harte gaat. Maar al snel bleek dat op het terrein waar de Zuid-Afrikanen het meest zouden kunnen profiteren van een vrijhandelsakkoord, de wijn en sterkedrank, de Europese steunbetuiging wat minder hartelijk was. Onder druk van Europa's belangrijkse wijnlanden, Spanje, Portugal, Frankrijk en Italië, beloofden de Zuid-Afrikanen in 1999 traditionele namen als port, sherry, grappa en ouzo op termijn niet meer te gebruiken. Maar de Europese producenten wilden meer concessies, bijvoorbeeld over het gebruik van geografische namen als Steenberg en Nederburg, die zowel in Zuid-Afrika als in Duitsland in de wijnproductie worden gehanteerd.

De Trade Development and Co-operation Agreement die in january 2000 van kracht werd sloot onbeperkte vrijhandel in drank noodgedwongen uit. De overeenkomst die de Europese Unie en Zuid-Afrika gisteren sloten heeft de discussie over de handelsmerken niet definitief tot een einde gebracht. De gezamenlijke belofte om het debat de komende maanden af te ronden, zorgde ervoor dat de vertegenwoordigers van Zuid-Afrika en Europa hun handtekeningen toch onder een akkoord konden zetten.

Wijn is een van Zuid-Afrika's sterkste exportproducten. Het klimaat in de westelijke kaapprovincie leent zich bij uitstek voor wijnproductie: de zomers zijn er door de koude zeestroom die vanuit Antartica langs de Afrikaanse westkust loopt eerder warm dan heet. De winters zijn nat maar zelden onder nul. Zuid-Afrika is in grootte de zevende wijnproducent ter wereld. De Zuid-Afrikaanse wijn is de afgelopen jaren steeds populairder geworden. In 2000 steeg de export naar Europa met 35 procent. Nederland bleek dat jaar de grootste groeimarkt, waar 32 procent meer flessen Zuid-Afrikaanse wijn over de toonbank gingen dan het jaar ervoor. De eerste tien maanden van vorig jaar lieten een stijging van nog eens 21 procent zien. Vijfenzeventig procent van Zuid-Afrika's totale wijnexport gaat naar Europa.

Voor de Zuid-Afrikanen die hun brood verdienen in de wijnindustrie is de subsidie van 15 miljoen euro wellicht de belangrijkste toezegging die Europa deed. Het geld is bedoeld om zwarte ondernemers aan te moedigen deel te nemen aan een industrie waar blanken van oudsher de scepter zwaaien.