Berlusconi komt, eist en wint zijn eerste slag in Brussel

De Italiaanse premier Berlusconi heeft gisteren zijn eerste succes geboekt als tijdelijk minister van Buitenlandse Zaken.

Hij was overwinnaar, maar de Italiaanse premier en tijdelijk minister van Buitenlandse Zaken Silvio Berlusconi liet gisteravond zijn gebruikelijke triomfantelijke grijns achterwege. Hij had de weerstand van Europese ministers van Buitenlandse Zaken gebroken. Zijn rechtse vice-premier Gianfranco Fini was aanvaard als Italiaanse regeringsvertegenwoordiger bij de conventie over de toekomst van Europa.

Jozias van Aartsen, de Nederlandse minister, constateerde dat de Italiaanse premier zich tijdens zijn eerste vergadering met Europese ministers van Buitenlandse Zaken had gedragen als ,,een diplomaat'' – het tegendeel van diens geschreeuw vorige maand tijdens de top van Europese regeringsleiders in Laken.

De overwinning van mediamagnaat én premier én minister van Buitenlandse Zaken was het afgelopen weekeinde voorbereid door niemand anders dan zijn politieke tegenstander, Giuliano Amato, voormalig Italiaans socialistisch premier. Hij had zaterdag de Duitse staatssecretaris van Buitenlandse Zaken, Christoph Zöpel, opgebeld. Dringend had hij hem verzocht aan Berlusconi toe te geven, omdat anders zijn eigen positie als vice-voorzitter van de conventie in gevaar zou komen. De Duitse regering werd vervolgens duidelijk dat weerstand tegen Berlusconi niet altijd in het belang van de Italiaanse linkse oppositie is. Zij ging als eerste door de knieën, gisteren gevolgd door Nederland.

Het probleem was de totale verwarring die in december over de conventie werd veroorzaakt door de Belgische premier Guy Verhofstadt in zijn toenmalige rol van EU-voorzitter. Volgens Verhofstadt spraken de regeringsleiders af dat de conventie naast de voorzitter, de Franse ex-president Valéry Giscard d'Estaing, twee vice-voorzitters zou krijgen, de Belgische ex-premier Jean-Luc Dehaene en de Italiaan Amato. Hij bestreed Berlusconi's uitleg dat Italië ook nog een regeringsvertegenwoordiger kon benoemen.

Nederland sloot zich bij het standpunt van Verhofstadt aan. Duitsland ging vorige week op het laatste ogenblik eveneens in oppositie tegen Berlusconi, nadat de Italiaanse regering de rechtse, ex-post-neo-fascistische Fini tot regeringsvertegenwoordiger had benoemd. Maar Amato overtuigde Duitsland ervan dat hijzelf niet als vertegenwoordiger van de regering-Berlusconi beschouwd wilde worden en dat hij zich als vice-voorzitter zou terugtrekken als Duitsland geen aparte Italiaanse regeringsvertegenwoordiger wilde. Dat was het tegendeel van wat de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer, wilde bereiken. Daarom maakte hij in het weekeinde een volledige ommezwaai en stemde hij alsnog in met Fini.

Maar Nederland, gesteund door Zweden, bleef zich principieel verzetten. Totdat de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, Josep Piqué, gisteren als huidig voorzitter van de EU-ministers met een oplossing kwam: zowel Italië als België mag naast zijn vice-voorzitters aparte regeringsvertegenwoordigers benoemen. Dat is weliswaar niet in overeenstemming met `Laken', maar wel realistisch. Van Aartsen ging overstag toen hij vaststelde dat vasthouden aan zijn principiële standpunt zou betekenen dat Amato zou wijken voor Fini. ,,Realiteiten zijn realiteiten.''

Van Aartsen beschouwde zich niet als verliezer. Volgens hem gebeurt het ,,echte werk'' over de toekomst van Europa pas ná de conventie, waaraan behalve regeringsvertegenwoordigers ook parlementariërs deelnemen. Dan, in 2004, begint de Intergouvernementele Conferentie (IGC) over een nieuw EU-verdrag waaraan alleen de regeringsleiders meedoen. En daarbij valt nog te bezien wat zij zich aantrekken van de conventie.

Het was alsnog een uithaal richting Berlusconi. Die hoopt dat de IGC tijdens het Italiaanse EU-voorzitterschap in de tweede helft van 2003 wordt gehouden en indien mogelijk eindigt met een tweede verdrag van Rome, als opvolger van het eerste verdrag uit 1957. Niemand praat over 2003, zei Van Aartsen. ,,Ik denk dat de IGC na de conventie onder Italiaans voorzitterschap kan plaatsvinden'', zei Berlusconi daarentegen. ,,Daarna volgen in 2004 de uitbreiding van de EU met nieuwe lidstaten, de benoeming van een nieuwe Europese Commissie en de Europese verkiezingen.'' Maar dat was een zaak van de toekomst. Nu constateerde de Italiaanse premier dat zijn land bij de conventie met Amato én met Fini vertegenwoordigd zal zijn door twee personen ,,met een sterk Europese overtuiging''. Hij zei het op een toon van een autoriteit die onpartijdig is.