VVD'ers hospiteren voor een zetel... wat niet iedereen bevalt... en bij groenlinks is het niet anders

Het seizoen van de vaststelling van de kandidatenlijsten voor de aanstaande Tweede-Kamerverkiezingen is inmiddels in volle gang. En zoals altijd is het bij alle partijen dringen in de onderste regionen van de lijsten. Dat werd bijvoorbeeld Walter Etty duidelijk toen de PvdA in december als eerste grote partij de kandidaten koos voor de Tweede Kamer. De voormalige Amsterdamse wethouder moest plaatsmaken voor een kandidaat van de Jonge Socialisten en belandde op een 48-ste plek. Voorlopig zal Etty zijn baan bij adviesbureau Andersson Elffers Felix, waarvan hij mede-eigenaar is, waarschijnlijk niet hoeven op te zeggen.

Afgelopen zaterdag was de VVD aan de beurt. De liberale partijbaronnen mochten in Papendal hun `kampioenen' (volgens partijvoorzitter Bas Eenhoorn) voor de verkiezingen aanwijzen. Iedere partij heeft zo zijn eigen mores rond deze interne selectie. Bij de VVD houdt wat de partijvoorzitter hardnekkig aanduidt als de benoeming van de kandidaten het midden tussen een initiatierite en een hospiteersessie voor een studentenhuis. Zo worden de kandidaten als de lijst tijdens de Buitengewone Algemene Ledenvergadering aan de orde komt, per bus afgevoerd naar de Arnhems diergaarde Burgers' Bush, zodat de aanwezige Kamercentrales vrijmoedig van gedachten kunnen wisselen over de afwezigen. Althans forméél afwezigen, want vanuit de dierentuin houden de kandidaten het verloop van hun kandidatuur nauwlettend in de gaten via de mobiele telefoontjes. Zelden zullen de dieren van de Arnhems dierentuin een minder geïnteresseerd publiek aan zich voorbij hebben zien trekken.

De spanning in de diergaarde staat in schril contrast tot het vrolijke gezelschapsspel dat zich inmiddels in de zaal in Papendal ontwikkelt. De eerste 19 plaatsen van Dijkstal tot Hoftstra worden bij acclamatie – en soms met gejuich – vastgesteld. Maar bij buitenlandwoordvoerder Frans Weisglas op nummer 20 (drie plaatsen lager dan in 1998) beginnen de partijbaronnen voorzichtig hun eigen kandidaten naar voren te schuiven. Tegen Weisglas hebben Kamercentrales uit de Bollenstreek tevoren het Wassenaarse raadslid Charlie Aptroot in stelling gebracht. Maar staande de vergadering wordt die kandidatuur ,,aangehouden''. De Kamercentrales zitten in groepjes rond hun tafels en mogen elektronisch hun stem uitbrengen. Vooral bij de afgevaardigden uit de noordelijke provincies is het een vrolijke boel, maar zij hebben dan ook niet te klagen over het aantal kandidaten uit hun regio die op hoge plekken staan: Jorritsma (2), Remkes (10), Hofstra (19). ,,Bingo!'' roept iemand. Voorzitter Eenhoorn maakt grapjes als mobiele telefoons weerklinken: ,,Daar zal je de dierentuin hebben.''

De meeste kandidaten komen met de schrik vrij. Zij belanden keurig op het plekje dat de kandidatencommissie voor hen in petto had. Charlie Aptroot krijgt bijvoorbeeld, ondanks alle schijnbewegingen van de Kamercentrales, de voor hem bedoelde veertigste plek. Het zittend Kamerlid Hans van Baalen daarentegen die al op de lijst daalde van 29 in 1998 naar 41 nu, moest worden verdedigd door de partijmastodonten Vonhoff en Van Eekelen. Van Baalens collega Niederer kwam door activisme van de partijbaronnen zo maar acht plaatsen lager op de lijst dan de bedoeling was: van 39 naar 47. En daar moest de partijleiding dan ook nog zwaar geschut voor in stelling brengen. Lijsttrekker Hans Dijkstal zelf hield tot twee keer toe een pleidooi voor zijn fractiegenoot. Maar tot twee keer toe legde hij het af tegen de wens van de Kamercentrales, die zich zoals zij zeiden ,,niet lieten omlullen''. Toen vond Vonhoff het genoeg. Kandidaatsstellingsprocedures, zo baste de eermalige `Commissaris des Konings' in Groningen, zijn als ,,demonstraties van opgewekte familiezin waar neven en nichten en magen trachten hun verlangens door te drijven''. Maar, zo besloot Vonhoff verwijzend naar het risico de lijsttrekker te beschadigen, ,,U bent bezig de zaak redelijk te verknallen, dus hou daar nu mee op en doe wat passend is.'' En dat deden de baronnen dan ook. In één geval liep het liberale partijbingo verkeerd af: Kamerlid Remak duikelde vijf plaatsen naar beneden en liet toen vanuit de dierentuin weten dat zij haar kandidatuur introk. De Amsterdamse Kamercentrale wisselde haar in voor wethouder Ton Hooijmaijers.

De leden van GroenLinks kunnen er inmiddels over meepraten. Van de lijst die de kandidatencommissie van de partij heeft opgesteld, worden alleen de eerste drie plaatsen – Rosenmöller, Halsema en Vos – níét binnen de partij betwist.

Om alle andere plaatsen wordt heftig gestreden door nieuwkomers en laag geklasseerde of uitgerangeerde leden van de huidige GroenLinks-fractie, zo blijkt uit een e-mail van het partijsecretariaat aan alle deelnemers aan het kandidatencongres op 9 februari. In de mail staat een lijst van alle kandidaten die over twee weken hopen alsnog door de leden op de lijst te worden gestemd. Zij geven aan waar op de lijst zij willen komen. Zo azen voormalig Kabouter en ex-Groenenleider Roel van Duijn en het Tweede-Kamerlid Mohammed Rabbae beiden op de vierde plaats. Rabbae, die niet op de lijst van de kandidatencommissie voorkomt omdat hij geen lage plaats wilde accepteren, is beschikbaar ,,tot de achtste plaats'', zo blijkt.

De Groningse Tweede Kamerleden Tom Pitstra en Ineke van Gent proberen samen hogerop te komen. ,,Ik stel me kandidaat vanaf 8, niet tegen Ineke, steun Ineke op 7,'' adviseert Pitstra in een eigen mail aan Haagse partijleden die overwegen op hem te stemmen. Pitstra is door de kandidatencommissie van de lijst gehouden, omdat hij door `solistisch gedrag' niet goed in de fractie zou passen.

Van Gent, ontevreden over haar huidige negende plaats, vraagt de leden te zorgen voor ,,een beter evenwicht'' op de lijst. Kandidaat voor de zevende plaats zijn ook de afgetreden Amsterdamse wethouder Frank Köhler (niet geplaatst) en de huidige Kamerleden Ab Harrewijn en Hugo van der Steenhoven. Zij hopen op de plaatsen zeven en acht omdat ze ontevreden zijn over hun huidige plaatsen, respectievelijk elf en dertien. lastischer is `nieuwkomer' Wijnand Duyvendak, directeur van Milieudefensie en partner van partijvoorzitter Miriam de Rijk, nu gekandideerd als vierde: hij is kandidaat voor alle plaatsen tot nummer 24.

De Tweede Kamer spreekt deze week over het Hoger Onderwijs en over de behandeling van psychiatrische patiënten.