Ons kent ons

Binnenkort kijkt op Schiphol niet een ambtenaar in uw ogen, maar een computer. Die stelt vast of u bent wie u zegt te zijn. Bovendien wijst hij meteen – vermeende – terroristen aan.

`Biometrie is het geautomatiseerd gebruik van fysiologische of gedragseigenschappen om de identiteit van iemand te verifiëren of vast te stellen'. Deze definitie hanteert Mike Thieme, consultant bij de International Biometric Group in New York. Vlot noemt hij de belangrijkste principes: ,,Vingerscan, gezichtsopname, stemdetectie plus iris-, retina- en handscan''. Daar komt nog de manier bij, waarop iemand zijn handtekening plaatst of een aantal woorden op een toetsenbord intikt. Herkenning van handpalmpatronen doet alleen dienst bij misdaadbestrijding.

Er zijn diverse biometrische toepassingen, die uitgaan van verschillende principes. Daarnaast lopen bij de overheid grootschalige proefprojecten.

Het oudste niet-digitale biometrische herkenningsprincipe is een getekende of geschilderde afbeelding van een gezicht. Daarna zijn de geïnkte vingerafdrukken gekomen. De retinascan vervolgens wordt als een van de eerste digitaal te hanteren biometrische toepassingen gezien. Het blijkt dat het patroon van de bloedvaatjes van de retina, de dunne gezichtszenuw achterin het oog met een diameter van ongeveer 0,5 mm, voor iedereen uniek is. Zelfs die van eeneiige tweelingen verschillen.

Bij de opname van een scan schijnt er een onschadelijk roterend groen licht in het oog. De scanner die het bloedvaatjespatroon vaststelt, bevindt zich op circa 1 cm afstand. Dit levert 400 specifieke meetgegevens op. Het systeem is samen met de irisscan een van de betrouwbaarste. Alleen blijkt in de praktijk dat er bij 5 tot 10 procent van de mensen geen scan mogelijk is. Hoofdreden: te veel beweging van het hoofd.

Naast de retinascan kennen we de irisscan. Deze wordt op maximaal één meter vanaf het gezicht opgenomen. Dat is veel plezieriger. Als lichtbron wordt infrarood of gewoon licht gebruikt. Van de iris met een diameter van ongeveer 11 mm worden alle netwerkkarakteristieken vastgesteld als ringen, de afstanden daartussen en oneffenheden. Alles wat met irisherkenning te maken heeft, komt uit de resultaten van onderzoek door dr. John Daugman. Hij bezit vrijwel alle patenten op dit gebied.

Het meest voor de hand liggend biometrisch principe is de bekende afdruk van een vinger. Die kent op huis-, tuin- en keukengebied dan ook de meeste – goedkope – toepassingen. Een paar jaar geleden was computerproducent Compaq een van de eersten. Met een eenvoudig scannertje, softwarepakket en pc-insteekkaart konden gebruikers er direct mee op hun computer of netwerk inloggen. Kosten: circa 100 euro. Deze eenvoudige systemen zijn verbeterd en vorig jaar verbaasde pc-hardware leverancier NEC de IT-wereld met een zogenaamde Touchpass. Die is bestemd voor meerdere gebruikers. Voor identificatie kan het systeem razendsnel 300.000 opgeslagen patronen van ingelezen vingerafdrukken doorzoeken. Daarbij let het systeem op 60 minieme details. Zodra dat is gebeurd, krijgt de gebruiker toegang tot zijn specifieke gebruiksrechten of diensten. Hoewel het niet de allerbetrouwbaarste is, is die betrouwbaarheid nog altijd flink hoger dan een viercijferige pincode. Daar is de kans 1/10.000 dat iemand na intikken van een willekeurige code zich toegang tot een systeem verschaft.

In het letterlijk verlengde van de vingerafdruk ligt de handafdruk. Minder nauwkeurig dan de vingerafdruk, maar wel snel. Dat komt doordat deze techniek niet op lijntjes en patronen zoals bij vingerafdrukken let. Maar op lengte, breedte en positie van de verschillende vingers.

De meest tot de verbeelding sprekende biometrische toepassingen zijn stem- en gezichtsherkenning. De eerste door het futuristische aspect: u zegt ,,Sesam open u'', het systeem herkent de specifieke stem en geeft gevolg aan de opdracht.

Ondanks de in sommige Hollywoodfilms naar voren gebracht manier om zo'n systeem met behulp van een recorder te `bedotten', is de werkelijk anders. Daarover zegt Mike Thieme: ,,Je laat de gebruiker elke keer een andere willekeurige serie getallen opnoemen. Die krijgt hij bijvoorbeeld op een display voorgeschoteld. Dat maakt het gebruik van een vooraf opgenomen stemopname moeilijk''.

Gezichtsherkenning is een goede toepassing zolang het om bestrijding van terreur of vandalisme gaat. Alleen heeft het systeem een slechte bijsmaak, omdat het de introductie van Big Brother uit George Orwell's `1984' zo realistisch maakt. Want bijna overal, in stations, ziekenhuizen, uitgaansomgevingen, winkels en openbare gebouwen hangen videocamera's. Zodat het straks nog maar een kleine stap is om werkelijk iedereen door computers in de gaten te laten houden.

Bij het systeem van gezichtsherkenning gaat het om die punten die onveranderbaar zijn. Zoals de buitenste `lijnen' van de oogkas, de gebieden rondom de jukbeenderen en de zijkanten van de mond. En natuurlijk de afstand en precieze positie ten opzichte van elkaar.

Als de computer biometrische gegevens wil vergelijken, moet hij ze wel hebben opgeslagen. Met 2.000-10.000 bytes per geluidspatroon is de stemherkenner de grootste geheugenslokop. Gezichtsherkenning volgt met ongeveer 1.300 bytes per afbeelding. Daarna komen de iris-, de vinger- en de retinascan met 512, 250 resp. 96 bytes per patroon. Een handafdruk vraagt gemiddeld 9 bytes.

Andere biometrische principes als de vorm van het oor, geur, vingergeometrie, nagelbed en de manier waarop iemand loopt, zijn in ontwikkeling. En mogelijk het unieke elektrisch veld dat iedereen om zich heen heeft.