Onaardse kwaliteit en zinderende spanning bij NDT

Hemel op aarde is de titel van het programma dat het Nederlands Dans Theater tot 23 februari uitvoert. Een titel die volkomen recht doet aan het gevoel dat je krijgt als je de NDT-dansers aan het werk ziet. Ze hebben een bijna onaardse kwaliteit van bewegen. Er zit een prachtige vrijheid, spanning en timing in de totaliteit van hun lijven. Nergens onderga je een spoor van geforceerdheid, en ze zijn volledig heer en meester over en in de ruimte.

Wàt ze dansen wekt minder traditionele hemelse gevoelens op, want in de werelden die Nacho Duato, William Forsythe en Ohad Naharin op het toneel zetten is geen sprake van vredige harmonie en lieflijk engelengezang. Het voor NDT nieuwe ballet van Nacho Duato heeft nog de minst agressieve conflictueuze ondertoon. Zijn Remansos, in 1997 gemaakt voor het American Ballet Theatre, lijkt op een bundel van wrangzoete hoofse minneliederen, vol fraai gestileerde verzen in barokke, bloemrijke taal, geladen met een zachte melancholie, trotse drift, beschaafde humor. De muziek uit Granados 12 Danzas Espagnolas is de duidelijke inspiratiebron en gids.

In het begin, als de vrouw van het eerste paar een rode roos als een mes op het toneel plant, intrigeert de onderhuidse spanning, vooral wanneer een tweede man zich even tussen het koppel dringt. Maar al gauw blijkt van een bewuste dramatische opbouw tussen de zes uitvoerenden geen sprake te zijn. En wanneer tegen het einde de drie vrouwen verdwenen zijn en de actie zich op de drie mannen concentreert, ebt de spanning weg ondanks die aaneenschakeling van inventieve vloeiende bewegingen, verwerkt in mooie solo's, duetten en prachtig uitgelichte beelden.

Quintett, een acht jaar oud werk dat Forsythe voor zijn eigen gezelschap in Frankfurt maakte, is prikkelender. Op Gavin Bryars eindeloos gerepeteerde Jesus' blood never failed me yet storten Raphaëlle Delaunay, Nancy Euverink, Yvan Dubreuil, Patrick Marin en Damien Welch zich in een orkaan van wat lijkt op een chaos van bewegingen, maar waarin ook een wonderlijke en onontkoombare logica zit. Hun lichamen wervelen door de ruimte, werpen zich op de grond, ledematen en torso's verdraaien, kronkelen en slingeren om en in elkaar om dan plotseling één moment tot een absolute stilte te komen, in een perfect harmonische houding waarin geen vingerkootje of teennagel uit de gewenste lijn staat. De aanzet van wat komen gaat is niet of nauwelijks zichtbaar. De complexiteit is adembenemend en de dansers verrichten regelrechte wonderen. Tussen hen heerst een blind vertrouwen dat iemand er zal zijn om je op te vangen, rond te draaien, te tillen of te slepen als dat gewenst is. Dat is misschien wel de hemel op aarde.

Forsythe schept opwindende en ontregelende dans. Tussen de twee nieuwe werken is een verrassende duo-presentatie van Ohad Naharins Queens of Golub uit 1985 en Black Milk uit 1992. Twee werken gemaakt voor vrouwen, waarvan Black Milk nu door mannen wordt uitgevoerd. Dat veroorzaakt een andere intensiteit en dynamiek die beide werken aan zeggingskracht doet winnen.

Gezelschap Nederlands Dans Theater 1, premières Remansos/Nacho Duato, Quintett/William Forsythe, reprises Ohad Naharin. Gezien 24-1, Lucent Danstheater, Den Haag. Toernee t/m 23-2. Inl. 070-3609931 of www.ndt.nl.