Oezbeekse leider Karimov laat zijn ambtstermijn verlengen

In Oezbekistan hebben de kiezers gisteren bij een controversieel referendum gestemd over een verlenging van de ambtstermijn van president Islam Karimov. De opkomst bedroeg volgens officiële cijfers 94 procent van het electoraat. Niemand in Tasjkent twijfelt eraan dat meer dan 90 of zelfs 95 procent van de kiezers heeft `ingestemd' met het voorstel.

De kiezers spraken zich uit over twee vragen, een over de verlenging van de ambtstermijn van de president van vijf tot zeven jaar en een over de instelling van een parlement van twee kamers. De Amerikaanse regering weigerde waarnemers te sturen naar het referendum, omdat vorige verkiezingen en volksstemmingen in Oezbekisten – zo zei een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken – ,,noch eerlijk, noch vrij'' zijn geweest. Internationale mensenrechtenorganisaties hebben het refefendum van gisteren omschreven als ,,een greep naar de macht'' van de autoritaire Karimov, die in Oezbekistan aan de macht is sinds 1989 (hij heeft zich twee keer laten herkiezen) en in zijn land noch vrije media, noch oppositie toestaat.

Karimov zelf verdedigde zich gisteren tegen de kritiek op zijn autoritaire beleid. ,,In een bepaalde fase van historische veranderingen in je land heb je een sterke wil en een bepaalde persoon nodig. En soms moet je autoritaire methoden toepassen'', zo zei de president toen hij in Tasjkent zijn stem uitbracht. Hij hekelde het Westen, dat volgens hem van Oezbekistan meer democratie eist dan het land aan kan: ,,Niemand moet ons dwingen te snel te gaan. We moeten [van het Westen] overnemen wat ons past en daarbij duizenden jaren van geschiedenis en onze nationale mentaliteit laten meewegen.'' Het referendum van gisteren prees hij als ,,een belangrijke stap op de weg naar democratisering van de staat en de samenleving.''

De Amerikaanse regering heeft de afgelopen dagen beloofd te zullen blijven ijveren voor democratie en mensenrechten in Centraal-Azië, ondanks de nauwe samenwerking met de Centraal-Aziatische regimes in het kader van de coalitie tegen het terrorisme. De Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken voor Europese en Euraziatische Zaken, Elizabeth Jones, zei vrijdag in Kirgizië dat ,,we onafhankelijke massamedia en economische hervormingen zullen ondersteunen'' en dat ,,het thema van de mensenrechten – en niet alleen de militaire samenwerking, die tijdelijk is – in het centrum van de Amerikaanse aandacht blijft staan.''

In het kader van de coalitie tegen terrorisme en de oorlog in Afghanistan hebben de Amerikanen de afgelopen maanden de banden met de regimes in de Centraal-Aziatische landen Kazachstan, Oezbekistan, Kirgizië en Tadzjikistan aangehaald en die regimes, in ruil voor concessies als het gebruik van het luchtruim en militaire bases in deze landen, ruime financiële middelen ter beschikking gesteld. De oppositie in de vier landen vreest, dat de Amerikanen minder dan tevoren zullen hameren op de respectering van democratische principes en de mensenrechten nu zij de medewerking van de regeringen nodig hebben.