Enron dwingt accountants op de knieën

De Nederlandse accountants zijn om. Onafhankelijk extern toezicht moet er komen. Na het Nivra geeft ook de Novaa zich gewonnen.

Het heeft iets potsierlijks. De lobbyclub van accountants die de boeken van het garagebedrijf en de winkel om de hoek controleren maakt zich plotsklap druk over toezicht op controleurs die zich uitsluitend bezighouden met internationale, beursgenoteerde concerns.

Niets minder dan ,,de toekomst van het beroep is in het geding'', zegt Peter Legerstee, directeur van de beroepsorganisatie Novaa vanochtend. Afgelopen weekend heeft hij de noodklok geluid. ,,We moeten naar buiten toe om de geloofwaardigheid te herstellen.''

De stap van de Novaa, die 6.500 accountants voor het midden- en kleinbedrijf vertegenwoordigt, illustreert de verwarring van de beroepsgroep sinds de Enron-affaire in volle hevigheid is losgebarsten. Het imago van de degelijke, betrouwbare accountant is aan flarden geschoten en de beroepsgroep zoekt naarstig naar oplossingen.

De Novaa is zich rotgeschrokken van de door financiële malversaties ten onder gegane Amerikaanse energiehandelaar Enron, waar accountant Andersen goedkeuring aan verleende. Het is daarom, meent de Novaa, tijd om de sirene te laten loeien.

Een poging daartoe was er al. In november vorig jaar verscheen er een kabinetsstandpunt waarin de onafhankelijkheid van de accountant, de belangrijkste pijler van het beroep, ruimschoots de aandacht kreeg. Want de buitenwacht is de afgelopen jaren gaan twijfelen aan het anker van het accountantsberoep. Er zijn teveel affaires (Ceteco, Bram Peper) de mediarevue gepasseerd waar het publiek een nare smaak in de mond aan heeft overgehouden. De accountant leek eerder een partijdige adviseur dan een onafhankelijke controleur.

In het wetsontwerp pleit de regering voor het instellen van een onafhankelijke toezichthouder die de onafhankelijkheid van de boekencontroleur in de gaten moet gaan houden. De Novaa keerde zich hier fel tegen. Het systeem van zelfcontrole functioneerde volgens de organisatie uitstekend.

Maar de Enron-affaire heeft de beroepsorganisatie 180 graden laten draaien. ,,We moeten af van het beeld dat accountants aanrommelen en elkaar de hand boven het hoofd houden'', zegt directeur Legerstee. Daarom moet er toch maar een onafhankelijk wakend oog komen, en wie beter dan de Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE). Dat is tenslotte een opsporingsinstantie met een gezicht dat angst inboezemt bij bestuurders en commissarissen. Zie de gevolgen van de Boonstra-affaire.

Het Nivra, de beroepsorganisatie van accountants voor grote ondernemingen, ging iets eerder door de bocht. Na jarenlang fel verzet is de organisatie in navolging van het kabinet voorstander van een onafhankelijke toezichthouder. De organisatie wil naar ,,maximale transparantie over het functioneren van de accountant''. Of de STE die rol moet gaan vervullen vindt het Nivra irrelevant. ,,Het is slechts een punt van uitwerking van de kabinetsplannen'', zegt een woordvoerster van de organisatie.

Hoe dan ook, door de draai van de Novaa staan beide beroepsorganisatie op het gebied van onafhankelijk toezicht onverwacht op één lijn. En dat is uniek. Ze verkeren al jaren op voet van oorlog omdat de Novaa zich dikwijls gekleineerd voelt door de hoger opgeleide accountants van het Nivra. Enron is in dat opzicht een Godsgeschenk, zegt VVD-kamerlid Hans Van Baalen. ,,Vlak voordat wij ons uitspreken over nieuwe accountantswetgeving sluiten de rijen zich.''