VROUWEN RUIKEN OVEREENKOMST MET AFWEERSYSTEEM VADER

Vrouwen kunnen ruiken of iemand dezelfde genen heeft als zij van hun vader hebben geërfd. Dit bleek uit een experiment waarbij vrouwen lichaamsgeur van mannen aangenamer vonden naarmate de afweersysteemgenen van die mannen meer overeenkwamen met de genen die zij (die vrouwen) van hun vader hebben geërfd. Bij de genen van moederskant bestaat dit effect niet. De gevoeligheid voor die geur gaat zelfs zo ver dat de vrouwen de geur al aangenamer vinden als die afkomstig is van mannen die slechts in één gen overeenkomen met hun vader (Nature Genetics, februari).

Welke functie deze zeer sterke gevoeligheid en deze voorkeur kan hebben is onbekend, maar de onderzoekers van de Universiteit van Chicago opperen een mogelijk sociaal nut: het herkennen van familie van vaderszijde. Eerder onderzoek naar geurvoorkeuren gebaseerd op afweersysteemtypen interpreteerde de voorkeuren meestal als een seksuele voorkeur.In het onderzoek moesten in totaal 49 vrouwen de geur beoordelen die opsteeg uit met plastic beklede kartonnen dozen waarin gedragen t-shirts waren verborgen. Die shirts waren afkomstig van op grond van hun afweersysteemkenmerken nauwkeurig geselecteerde mannen, die de in een ongeparfumeerd wasmiddel gewassen shirts twee nachten hadden gedragen (en in die tijd geen knoflook hadden gegeten, niet gerookt en niet aan seks gedaan e.d.). De vrouwen wisten niet dat de geur afkomstig was van mannen-t-shirts, al raadden een aantal (20%) het wel. De vrouwen waren afkomstig uit een geïsoleerde Amerikaanse gemeenschap (van Duits-Oostenrijkse afkomst, waarschijnlijk een soort Amish), bij wie de variatie in afweersysteemtypen zeer veel kleiner is dan in een normale populatie. De mannen die de geur leverden verschilden in afweertypen totaal van de vrouwen, op vijf genen na . Dat de vrouwen de geur prettig vonden simpelweg omdat hun vader ook zo rook kon worden uitgesloten, omdat alleen de overgeërfde genen de voorkeur beïnvloeden.

Het was al langer bekend dat kenmerken van het afweersysteem tot uiting komen in lichaamsgeur. Het gaat daarbij in het bijzonder het zogenoemde `majeure histocompatibiliteitscomplex' (MHC) dat te maken heeft met de signaalmoleculen in de celwand waaraan de witte bloedlichaampjes de lichaamseigen cellen herkennen.

Eerder was ook was al vastgesteld dat vrouwen een voorkeur hebben voor de lichaamsgeur van mannen die een duidelijk ander MHC-afweersysteemtype hebben. Dit werd geïnterpreteerd als een sexuele voorkeur. Want wie van zijn vader andere genen krijgt dan van zijn moeder (heterozygotie) een sterkere weerstand heeft (bijvoorbeeld na HIV-besmetting) dan wie dezelfde genen krijgt (monozygotie). Vrouwen zouden dus een voorkeur hebben voor mannen met een ander MHC-type om zo hun kinderen een betere weerstand te bieden.

De genen die coderen voor het MHC behoren tot de meest gevarieerde genen van de mens, waarmee miljoenen verschillende genotypen kunnen worden gecreëerd (maar in de geïsoleerde gemeenschap van de geteste vrouwen waren er slechts 64 verschillende genotypen!).

Deze sexuele selectietheorie is door het nieuwe onderzoek waarin juist gelijke genen aantrekkelijk zijn, niet helemaal weerlegd (de onderzoeken komen niet precies overeen). Maar er spelen duidelijk meer factoren mee. In een commentaar in Nature Genetics beschrijft de bioloog Wayne K. Potts van de University of Utah dit MHC-systeem dan ook als ``een spectaculair complex verhaal, waarin de gedragseffecten net zo belangrijk beginnen te worden als de immuniteitseffecten.''