Vlagbalsem voor Amerikaanse ziel

De context van de komen- de Spelen is gecompli- ceerd: 11 september, een omkopingsschandaal en regionale fraude met federaal geld.

Worden de Olympische Winterspelen in Salt Lake City een feest van nationale reiniging en internationale hereniging? Of toch vooral een sportief ogende manifestatie van (dubieuze) business as usual? Dat is de grote vraag en misschien het interessantste thema om in februari te volgen.

Het worden hoe dan ook Amerikaanse Spelen. Verreweg de meeste toeschouwers komen uit de Verenigde Staten, dat zat er al in vóór de aanslagen van 11 september, en de animo van buitenlanders om de verre reis te ondernemen is er sindsdien niet groter op geworden.

De Amerikaanse ziel kan nog wel wat vlagbalsem gebruiken. De buitenlandse toeristen die de heuvels rond Salt Lake City straks bevolken zullen het thuispubliek vergeven wanneer het, extra nationalistisch uitgedost, de wedstrijden beleeft en Amerikaanse medaillewinnaars bejubelt. Wat twee jaar geleden de bribery games leken te worden zouden nu de healing games kunnen worden.

Wat is het toch dat grote naties in hun nationale gevoelens meer op kinderen doet lijken dan kleine landen? Vlug verongelijkt, verwend, gewend te worden toegejuicht veel bezig met de eigen graad van grootheid. De Verenigde Staten voelen zich de laatste maanden trots dat de vijand in Afghanistan onschadelijk is gemaakt. Het onthutsende gevoel van onveiligheid in eigen land is geweken, maar het kan zo terug zijn. NBC, die de tv-rechten heeft, zendt al vele minuten rood-wit-blauwe troost de ether in.

Het grootste vertoon van spierballen zal buiten de besneeuwde pistes zijn. Op alle vliegvelden proberen reservisten en duizenden andere wakers en opletters het luchtverkeer vrij van messen en explosief materiaal te houden. In het olympische gebied van Salt Lake City zullen vier keer zo veel veiligheidsmensen als atleten rondlopen. Iedere hoestbui zal ergens door een camera worden vastgelegd.

Boven Utah zullen NAVO-vliegtuigen een olympische no-fly zone in de lucht afdwingen. Wie met zijn privé-jet iets uit de koers landt om zo snel mogelijk een mooie ochtend bobsleeën te beleven maakt kans te worden neergehaald door een F-16, die was getipt door een vliegende AWACS-radarpost met Europese bemanning.

Men zegt dat alles is gedaan om te voorkomen dat dit de terror games worden Bin Ladens team schuwt een nieuw record niet. Sinds de aanslagen bij de Olympische Spelen van München (1972) is veiligheid een vaste zorg bij internationale sportevenementen. De aanslagen van 1996 (Olympische Spelen in Atlanta) en 11 september 2001 hebben Amerika's imago als laatste veilige land op aarde ondermijnd.

In Salt Lake City moet blijken hoe normaal sporthelden en -liefhebbers nog op deze schaal bij elkaar kunnen komen. De atleten zullen onder weer meer druk staan, naast alle aandacht voor prestatieverhogende middelen, en de oudste opdracht, af en toe te winnen. Op hun vermogen zich af te schermen van de heisa wordt langzamerhand een olympisch beroep gedaan.

Daarbij wordt het de vraag of het Amerikaanse publiek en de organisatoren het buitenlanders zullen gunnen ook een snippertje glorie te winnen. De Amerikaanse media doen daar uiteenlopende voorspellingen over. Velen erkennen dat de behoefte aan nationale catharsis nog wel eens zou kunnen leiden tot heftige uitingen van partijdigheid. Anderen menen te weten dat de meeste Amerikanen daar boven staan.

Het blijft afwachten. Ook Amerikaanse bedrijven zijn tot het laatste moment onzeker over de olympische stemming in het land. Hoofdsponsors als Bank of America en Coca-Cola hebben miljoenen vertimmerd aan tv-spotjes, op zoek naar het juiste `post 11 september-gevoel'. Humor blijft riskant, de vaderlandse snaar is veiliger.

Na enige maanden ontheffing van patriottisme lijken de Olympische Winterspelen de tijd te worden voor een herwaardering van het Amerikaanse nationaal gevoel. Kan het gewoner of moet het toch nogal geëxalteerd worden geuit, zoals in de eerste weken na de rampen in New York en Washington? Zullen zegevierende atleten hun ererondjes rijden met een pet van de New Yorkse brandweer op, en duikt Amerika dan collectief de Kleenex-doos in?

Niemand weet het. Het is duidelijk dat sommigen veel belang hebben bij herleving van het sentimentnationalisme. In de eerste plaats de mannen die de Spelen met steekpenningen naar Salt Lake City haalden. En de regionale `machers' die anderhalf miljard dollar (volgens het blad Sports Illustrated) aan federaal geld naar Utah wisten te sluizen. Honderden miljoenen werden gebruikt om wegen te laten aanleggen, waarvan verschillende vooral particuliere onroerendgoedprojecten ontsloten.

Ook de regering-Bush heeft meer te winnen dan te verliezen bij een tranen-van-geluk-feest. Dweilen met de vlag leidt de aandacht af van het Enron-schandaal en de bittere begrotingstwisten in Washington. Goud omwikkeld met Stars and Stripes ondersteunt de president in zijn rol van `onverwacht bekwame opperbevelhebber', een sport-op-tv-liefhebber bovendien. In dit verkiezingsjaar verwacht het Witte Huis winst voor de Republikeinen zolang de oorlogskaart kan worden gespeeld.

Tenslotte hebben de dominante kerk in Utah en de daar nauw mee verbonden bestuurders het risico genomen dat de hele wereld zich zou verdiepen in de curieuze omgang van de mormonenstaat met haar geschiedenis. Utah wilde wel Spelen en het bijbehorende brood, maar geen lappen tekst in Die Zeit en Le Monde over Tom Green, de plaatselijke polygamist die van zijn overtuiging een wereldverhaal maakte. En de enige die er de gevangenis voor in moet.

Zolang de Spelen een bewogen feest van hervonden nationaal zelfvertrouwen worden, blijven de lastiger uit te leggen zaken van alledag gemakshalve onderbelicht. Zeker als er ook nog ruimte is voor internationale verbroedering, kunnen deze Spelen zowaar bijna voldoen aan de idealen van Pierre de Coubertin (grondlegger van de moderne Spelen). Het zou een verrassende ontknoping zijn van de minst voor amateurs bedoelde Winterspelen ooit.