Universiteiten willen nu hun kans grijpen

De universiteiten hebben grote plannen met de invoering van de bachelor/masterstructuur. Prestige ligt klaar, en, niet te vergeten, een zak met geld.

Het zong al een tijdje rond, op de gang van de leerstoelgroep economie aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Vanaf september 2003 is er geen plaats meer voor het zelfstandige vak economie in de eerste drie studiejaren. De twee hoofddocenten en enkele personeelsleden zullen andere vakken moeten geven. Het personeel begon een handtekeningenactie onder juristen, boze brieven gingen naar decaan en College van Bestuur tot nu toe zonder resultaat.

De reorganisatie op de rechtenfaculteit heeft alles te maken met de invoering van de bachelor/masterstructuur in het hoger onderwijs, vertelt hoofddocent rechtseconomie W. Kanning. ,,Hier gaat meer op de schop. Zo verdwijnt ook het vak rechtssociologie, omdat dat niet meer bij de tijd zou passen.''

Of de medewerkers en studenten willen of niet, vanaf september wordt het onderwijs aan de meeste universiteiten grondig gereorganiseerd. Als de Tweede Kamer de plannen van minister Hermans (Onderwijs) goedkeurt, biedt het hoger onderwijs vanaf september een algemene bachelorsfase aan, bij wetenschappelijke opleidingen gevolgd door een gespecialiseerde mastersfase, vergelijkbaar met de huidige doctoraalfase. En de doctorandus wordt master.

Universiteiten grijpen de nieuwe structuur aan om bestaande programma's tegen het licht te houden en nieuwe te stichten. `Internationaler' en `concurrerender' moet het hoger onderwijs worden. Om maximaal te profiteren van de onderwijshervorming hebben de meeste universiteiten bama-managers aangesteld, die leiding geven aan de operatie.

,,De universiteit gaat met de billen bloot'', erkent Erwin Vermeulen, directeur onderwijs aan de Universiteit Utrecht. Hij is belast met de invoering van de bachelor/masterstructuur in Utrecht. De universiteit gaat het groots aanpakken. Al in september beginnen de eerste masteropleidingen, zoals wiskunde, sociologie en theoretische fysica. Voor sommige opleidingen wordt `aan de poort' geselecteerd.

Verder gaat een commissie beoordelen of alle geplande opleidingen nog wel `van deze tijd' zijn. Opleidingen die volgens de universiteit niet meer bij haar format passen, kunnen worden gesloten. Vermeulen: ,,We moeten steeds meer de concurrentieslag aan met het buitenland. Dan moet je scherp selecteren.''

Opleidingen sluiten, topmasterstudies stichten, iedere universiteit is vrij om zelf plannen te verzinnen. Immers, om goed te kunnen concurrereren moet je ruimte hebben om je te profileren, vindt minister Hermans. De nieuwe Wet op het hoger onderwijs, die de Tweede Kamer op dit moment behandelt, laat de universiteiten hierin vrij.

,,Er is een pure prestigeslag losgebarsten'', vindt Jonathan Zondag, voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO). ,,Universiteiten verzinnen van alles om vernieuwend over te komen, zonder aan het belang van de student te denken. Overal komen plannen voor de modieuze topmasters voor uitblinkende studenten op, maar de student betaalt het hogere collegegeld.''

Minister Hermans stimuleert het maken van eigen plannen bovendien met extra geld. Voor de universiteiten ligt een bedrag van 90 miljoen euro klaar om de nieuwe structuur in te voeren. De eerste 45 miljoen wordt evenredig over de instellingen verdeeld, voor de tweede helft van het bedrag heeft Hermans een andere verdeelsleutel bedacht: wie de meest innoverende plannen indient, kan op het meeste geld rekenen. Bovenaan het verlanglijstje van Hermans staan plannen voor `selectieve masterstudies', zo blijkt uit een vertrouwelijke brief die naar de universiteiten is gestuurd.

Daar is rector magnificus D. Breimer van de Universiteit Leiden ,,niet gerust'' op. ,,Geld moet niet de motivatie voor verandering zijn.'' De Universiteit Leiden voert daarom volgens Breimer alleen veranderingen in die op steun van docenten en studenten kunnen rekenen. Zo begint de universiteit volgend jaar met 44 nieuwe `combinatiestudies'. Verder komen er, naast een zogeheten `Honours Program' in de bachelorsfase, selectieve `master-plusprogramma's'. Hiervoor worden gemotiveerde studenten bij aanvang geselecteerd.

Collegevoorzitter L. Speelman van de Wageningen Universiteit is voorzichtig. ,,Een nieuwe opleiding of een topmasterstudie moet wel zin hebben'', vindt hij. ,,Anders ben je alleen maar bezig om je aanbod van opleidingen te versnipperen, en daar wordt het hoger onderwijs niet beter van.''