Kunst dupe van depressie

In de jaren zestig en zeventig gingen veel Nederlandse bedrijven kunst verzamelen als uiting van hun corporate identity. KPN stopt met verzamelen, De Nederlandsche Bank koopt minder. De kunstmarkt voelt de klap meteen.

Nu het minder goed gaat met de economie hebben veel Nederlandse bedrijven besloten hun budgetten voor het aankopen van kunst in te krimpen. Vorige week werd bekend dat het verlieslijdende KPN zelfs helemaal stopt met het aankopen van kunst en haar afdeling Kunst & Vormgeving zal opheffen. De directie van De Nederlandsche Bank leverde vorig jaar al het potje extra aan kunst te besteden geld in. Akzo Nobel, dat sinds zes jaar bezig is met het aanleggen van een bedrijfscollectie, bezuinigt tien procent op het budget van bijna een half miljoen euro. De Rabobank schrapt vijftien procent.

Op de markt voor hedendaagse kunst zijn bedrijven als ABN Amro, ING, Randstad en Caldic belangrijke klanten. Hun budgetten zijn vaak hoger dan die van gemiddelde musea. Het Centraal Bureau voor de Statistiek berekende in 1998 dat bedrijven twintig procent van de kunstomzet voor hun rekening nemen. Na de particulieren, die vijftig procent van de omzet uitmaken, zijn bedrijven de belangrijkste kunstkopers. Volgens de Stichting voor Economisch Onderzoek lag de totale kunstomzet in 2000 tussen de 70 en 90 miljoen euro. De afnemende belangstelling van bedrijven is met name voor de galeries een grote klap. Sommige zijn voor bijna de helft van hun omzet afhankelijk van bedrijven.

De traditie van bedrijfscollecties in Nederland is nog relatief jong. De meeste bedrijven begonnen in de jaren zestig of zeventig met het kopen van (voornamelijk Nederlandse) hedendaagse kunst als onderdeel van hun `corporate identity'. Kunst wordt gezien als een positieve bijdrage aan de kwaliteit van de werkomgeving en komt dan ook merendeels in de vestigingen van het bedrijf terecht: in vergaderzalen, cantines en werkruimtes.

KPN heeft de oudste en een van de grootste bedrijfscollecties van ons land. Het bedrijf koopt al geruime tijd autonome kunstwerken aan van eigentijdse kunstenaars, maar functioneert ook al bijna een eeuw lang als opdrachtgever voor kunst- en vormgevingsprojecten. Gerenommeerde kunstenaars als Jan Toorop, Pyke Koch, Vilmos Huszar, Jan Sluyters en, meer recentelijk, Rineke Dijkstra leverden ontwerpen voor postzegels. Tot de afsplitsing van PTT Post in 1998 telde de KPN-collectie ongeveer twaalfduizend kunstwerken. Nu is PTT Post eigenaar van zo'n 6.000 stukken en KPN van ruim 6.500, verspreid over honderden gebouwen in Nederland.

Slechts sporadisch treden bedrijven met hun kunstcollecties naar buiten. ABN Amro, dat zo'n veertienduizend kunstwerken in haar bezit heeft, gaf het publiek in 1998 de kans een kijkje te nemen op de tentoonstelling `De vele gezichten van de bank'. Vorig jaar toonde KPN haar collectie hedendaagse fotografie in Huis Marseille te Amsterdam. De Nederlandsche Bank organiseert sinds enige tijd regelmatig presentaties met werk van jonge kunstenaars.