Kiezen voor huilende weduwe

Het nabestaandenpensioen is uit de tijd. Alleenstaanden en dubbelverdieners zorgen liever voor zichzelf. Sinds kort kan men zijn nabestaandenpensioen ruilen tegen een hoger eigen pensioen. Dat hoeft de partner niet altijd te weten.

Kees Poot (59) is een man van de oude stempel. Hij heeft altijd voor het inkomen gezorgd, zijn vrouw voor de kinderen. Zijn inkomen is van hen samen. Nu, maar ook straks na zijn pensioen. Zijn pensioenfonds Progress (van Unilever) denkt daar alleen heel anders over. Progress heeft namelijk het nabestaandenpensioen afgeschaft. In ruil daarvoor krijgt de gepensioneerde een hogere uitkering.

Er is nog één kans voor mevrouw Poot (55) op een onbezorgde oude dag. Een half jaar voordat meneer Poot met pensioen gaat, zal hij een brief van Progress ontvangen met daarin de vraag of hij een deel van zijn pensioen wil ruilen voor een nabestaandenpensioen. ,,Als ik niks doe, dan blijft het zoals het is en komt er geen nabestaandenpensioen. Zonder dat mijn vrouw het weet, kan ik dus kiezen voor een mooi inkomen tijdens mijn pensioen. Als ik dan doodga, blijft er voor mijn vrouw alleen AOW over en dat is zoals bekend geen vetpot.'

Dat kán gebeuren, erkent Henk den Ouden, directeur pensioenen bij Progress, het pensioenfonds waarbij 6.500 werknemers van Unilever in Nederland zijn aangesloten: ,,De huilende weduwe is het klassieke schrikbeeld van elk pensioenfonds.'

Sinds 1 januari van dit jaar hebben alle werknemers het recht om een nabestaandenpensioen te ruilen tegen een hoger ouderdomspensioen. De overheid is inmiddels begonnen met een Postbus 51-campagne. Een rondgang leert dat behalve Progress, meer grote pensioenfondsen al langer een ruilregeling voor het nabestaandenpensioen kennen. (zie kader)

Traditioneel betaalt een werknemer maandelijks niet alleen premies voor een ouderdomspensioen, maar ook voor een nabestaandenpensioen. Na zijn pensionering ontvangt de werknemer in principe 70 procent van het laatst verdiende loon, na zijn of haar overlijden ontvangt de nabestaande ongeveer de helft van dat loon. Het nabestaandenpensioen past bij het klassieke kostwinnersgezin, dat gangbaar was in de naoorlogse jaren toen de pensioenfondsen werden opgebouwd. Maar de opmars van de werkende vrouw, de opkomst van de alleenstaanden en de worteling van één-oudergezinnen hebben het klassieke kostwinnersgezin gemaakt tot slechts één van de vele samenlevingsvormen. Het automatisch betalen voor een nabestaandenpensioen was eigenlijk oneerlijk geworden. Alleenstaanden moesten betalen voor nabestaanden die ze niet hadden. Onder de paarse kabinetten - zonder gezinspartij CDA — kwam het nabestaandenpensioen op de politieke agenda. De Stichting van de Arbeid (STAR), waarin vakbonden en bedrijven zitten, sloot in 1997 en 2001 pensioenconvenanten met het kabinet. ,,De kern daarvan was dat pensioenen flexibeler moesten worden, soberder en meer toegesneden op de individualisering', zegt W. Kroes van de STAR. Het ruilen van het nabestaandenpensioen maakte daarvan deel uit.

Voor wie is ruilen aantrekkelijk? ,,Alleenstaanden raden we zonder meer aan om te ruilen', zegt de woordvoerder van het ambtenarenfonds ABP, ,,voor mensen met een partner is het vaak minder aantrekkelijk'. Voor sommigen is de ruil ook een manier om het zogenoemde pensioengat te dichten (als de pensioenuitkering minder is dan zeventig procent van het laatst verdiende loon). Volgens pensioenspecialist Chris Driessen van de vakcentrale FNV is het ruilen alleen aantrekkelijk voor `dubbelverdieners', de tien procent van de huishoudens waarin beide partners elk meer dan 32 uur per week werken. ,,Voor de vele anderhalfverdieners of eeneneenkwartverdieners lijkt het me beter het nabestaandenpensioen te houden.'

Dat zal Kees Poot dus zeker doen. ,,Mijn inkomen is nu eenmaal van mij en mijn vrouw, nu en straks. Dat geldt voor velen van mijn generatie. Die individualisering is meer iets voor de verre toekomst.' Maar volgens Progress is die toekomst al begonnen en hebben werknemers duidelijk kenbaar gemaakt dat ze behoefte hebben aan een meer op maat gesneden pensioen. FNV bestuurder Lucas Vermaat bevestigt dit: ,,We zijn bovendien gehouden aan het convenant.'

Dus heeft Progress zijn pensioenregeling herzien. Het pensioen is verhoogd, de uitkering aan de nabestaanden verruimd (voor het geval een werknemer voor zijn pensioen sterft) en het nabestaandenpensioen afgeschaft. Wel is het dus zo dat iedereen die met pensioen gaat, een deel van zijn uitkering kan inleveren in ruil voor een nabestaandenpensioen. Daar moet de werknemer dan wel voor kiezen, de partner hoeft daarvoor niet te tekenen. ,,Je kunt een onwetende partner dus het nabestaandenpensioen ontnemen', concludeert Poot.

Kan dat inderdaad zomaar? ,,We hebben hier intern uitgebreid over gediscussieerd, want ook de jurist in ons bestuur stelde deze vraag. Het antwoord is: `Ja, als daar in alle redelijkheid en billijkheid iets tegenover staat.' En dat is door het hogere pensioen en de sterk verbeterde overlijdensregeling het geval', vindt Den Ouden. ,,Dat wij het zo doen, is omdat wij vinden dat het past bij een geïndividualiseerde samenleving.' De wettelijke regeling, die alleen geldt voor fondsen die nog geen eigen regeling hebben, vereist wel zo'n handtekening. Bij Progress hebben ze zich ook afgevraagd of ze dat niet moesten doen, maar als een partner geen recht heeft op een nabestaandenpensioen, dan heeft een handtekening ook geen betekenis. ,,Bovendien hebben wij als werkgever niets te maken met de relatie tussen deelnemers en partners', zegt Den Ouden. ,,Bovendien kunnen kwaadwillenden ook een handtekening vervalsen.' Progress overweegt wel partners te voorzien van uitgebreide informatie over het aanstaande pensioen.

Driessen van de FNV vindt dat er toch goede redenen zijn om wel een handtekening te vragen. ,,Mijn ervaring is dat veel mannen zich onvoldoende bewust zijn van de financiële situatie van hun vrouw. Dat wringt des te meer doordat vrouwen gemiddeld twee jaar jonger zijn en vijf jaar langer leven, ofwel hun man zeven jaar overleven.

Een extra bescherming van de weduwe met zo'n handtekening is dan wel nuttig.' Zo gebeurt het bijvoorbeeld bij de werknemers van post- en pakketvervoerder TPG die deelnemen aan het TPG KPN Pensioenfonds. ,,De deelnemer kan zijn nabestaandenpensioen ruilen voor een hoger pensioen, maar alleen met de handtekening van de partner', zegt een woordvoerder.

In hoeverre het ruilen van het nabestaandenpensioen de komende jaren een hoge vlucht zal nemen, staat nog te bezien. De animo is nu nog niet groot, maar de werknemers van de nieuwe stempel moeten nog met pensioen gaan. Wellicht melden zich over dertig jaar dan ook de eerst huilende weduwnaars.

Gerectificeerd

Nabestaanden

In het artikel Kiezen voor huilende weduwe (zaterdag 26 januari, pagina 17) is verzuimd te vermelden dat de overheid een gratis brochure heeft over het nabestaandenpensioen. De brochure is verkrijgbaar bij postkantoor en bibliotheek of te bestellen via www.postbus.nl of via telefoonnummer 0800-8051.