Het paranoia van Clowes' universum

In Bonanza zendt de VPRO een interview uit met Daniel Clowes (Chicago 1961), een van belangrijkste tekenaars van wat bij gebrek aan beter nog steeds de underground-strip wordt genoemd.

Clowes studeerde kunst op het Pratt Institute in Brooklyn, New York; hoewel hij stelt dat hij zijn tekenopleiding voornamelijk zelf heeft uitgedokterd. Na zijn studie zocht hij tevergeefs werk in de kunstwereld van New York, keerde terug naar Chicago en debuteerde daar in 1985 met de stripserie Lloyd Llewellyn, waarna hij de kans kreeg kans een eigen blad te maken: Eightball. Hierin werden naast uiteenlopende korte verhalen zijn `graphic novels' als serie voorgepubliceerd: het surrealistische, David Lynch-achtige Like a a Velvet Glove Cast in Iron, het meer naturalistische verhaal over twee schoolvriendinnen Ghost World – door MGM verfilmd met o.a. Thora Birchen en Steve Buscemi – en zijn recentste verhaal David Boring, een apocalyptisch mysterie over de onmogelijkheid van relaties, over paranoia en over seksuele obsessies. Van Eightball is inmiddels het 22ste nummer verschenen.

De VPRO filmde Daniel Clowes tekenend en uitleg gevend over zijn werk in zijn atelier in Oakland (Californië), waar hij tegenwoordig woont. Hij vertelt hoe een verhaal maandenlang rondspookt in zijn hoofd en laat zien hoe hij het daarna uitschrijft in een ringband-album, met de voorlopige lay-out summier geschetst om de spontaniteit in zijn strip te bewaren. Het inkten van zijn definitieve tekeningen is gefilmd met een kleine camera gemonteerd op de marterharen penseel: een originele manier om inzicht te geven in de stijl van de tekenaar.

Met voorbeelden uit zijn netjes in zuurvrije, plastic mapjes verpakte stripcollectie laat Daniel Clowes bovendien zijn inspiratiebronnen zien: behalve Amerikaanse comics uit de jaren vijftig blijkt dat ook de Nederlandse strip Pinkie Pienter, waarvan hij vooral het psychedelische kleurgebruik en de onbeholpen, maar tegelijkertijd geraffineerde tekenstijl bewondert.

Nostalgie – in Clowes universum onverbrekelijk verbonden met paranoia – en vervreemding bepalen de sfeer van zijn verhalen. Daarin dwalen de hoofdpersonen, afsplitsingen van Clowes zelf, rond: onmachtig om te handelen, omdat er te veel wordt nagedacht. Een happy end is daarbij onwaarschijnlijk, want Clowes kent geen gelukkige personen. ,,Ik ben zelf soms hooguit twintig minuten gelukkig. Het zou daarom raar zijn om een verhaal zo te eindigen.''

Helaas zendt de VPRO dit fascinerende portret veel te laat in de avond uit.

Bonanza: Daniel Clowes, VPRO, zondag, Ned.3, 23.40-0.12u.