Fortuyn en Opstelten

Ivo Opstelten is aardiger, volwassener en wijzer dan Pim Fortuyn, en ik wens hem alle succes met zijn nieuwe lid in de gemeenteraad. Fortuyn wil niet alleen de budgetten bevriezen, maar ook de bureaucratie in Rotterdam bevechten. Laat de ambtenaren eerst maar eens een servicementaliteit ontwikkelen en harder gaan werken. Dat Fortuyn met die uitspraak stemmen trekt lijkt waarschijnlijk, maar hoe hij die mooie wens in realiteit gaat omzetten staat niet in het verkiezingsprogramma van Leefbaar Nederland. Gaat hij inderdaad 25 procent van de ambtenaren ontslaan? Is er dan misschien een voorziening nodig op de begroting voor uitkeringen aan overtollige ambtenaren? In afwachting van meer details, zijn hier alvast twee economische suggesties om het debat tussen Opstelten en Fortuyn ordelijk in te zetten.

Bij de ministeries en de grote gemeenten zijn er inderdaad wel veel `voorlichters' en `beleidsmedewerkers' en misschien te weinig mensen die concreet en nuttig werk doen voor de burgers. Wanneer een middelgrote stad als Groningen werkt met honderdvijftig `communicatiemedewerkers', en een gemiddeld ministerie ook al gauw met honderd praatjesmakers, moet de nieuwe gemeenteraad in Rotterdam maar eens een telling verrichten. Mijn indruk van het stadhuis aan de Coolsingel is dat er wel erg veel papiervreters bij de bestuursdienst bezig zijn met het herkauwen van documenten uit andere onderdelen van het apparaat. Misschien is die indruk verkeerd, want mij zijn geen cijfers bekend over de ambtenaren die werken in wat het bedrijfsleven de overhead noemt. Het eerste principe uit alle sociale wetenschappen, meten is weten, geldt hier helaas andersom. Waar niets valt te meten, is ook geen kennis. Opstelten kan daarom maar beter direct opdracht geven om kengetallen voor de overhead uit te rekenen voor alle afdelingen van de gemeente. Een halfjaar na de verkiezingen moet zijn nieuwe College een begroting voor 2003 ter goedkeuring voorleggen aan Fortuyn en zonder zulke kengetallen wordt dat geen plezierige discussie in de gemeenteraad.

Met zijn diepe basstem en een forse dosis bonhomie redde Opstelten het in Utrecht tegen Henk Westbroek in de gemeenteraad, maar Fortuyn is een veel zwaardere opponent. Straks gaat het aan de Coolsingel niet alleen over autovrije kruisingen in de binnenstad of buitenlandse reisjes van de wethouders. Fortuyn voert landelijk geen campagne tegen kruimelarij, maar zet veel principiëler de aanval in tegen de ambtenarij. Dus lijkt het mij maar het beste om zoveel mogelijk precieze cijfers uit de sfeer van management accounting aan te bieden aan de raad. Een plan om elk jaar ambtenaren over te hevelen van overhead naar uitvoerende diensten past misschien ook beter bij de klacht dat de gemeente een groot stadhuis heeft maar weinig doet voor de burgers, dan een bruut plan om ambtenaren te ontslaan. Pas als Rotterdam zulke cijfers op tafel legt, heeft het college het recht om van Fortuyn minutieuze tegenvoorstellen te vragen, en hem demagogie te verwijten als hij niet specifiek wordt.

`Minder ambtenaren' is de ene kant van de medaille: Fortuyns talrijke kiezers stemmen ook voor een lijsttrekker die wil dat de ambtenaren een servicementaliteit gaan tonen. Daaraan ontbreekt het in Rotterdam, en Fortuyn die er ondanks de verloedering is blijven wonen, heeft recht van spreken. Te weinig politie bij het station en in de wijken met veel criminaliteit. Personeel in concertgebouw De Doelen dat een opleiding voor garderobe en koffieschenken nog onder Brezjnev genoot. Ambtenaren bij de RET die geen veilige metro en tram meer kunnen garanderen en met instemming van Opstelten de kaartcontrole opschorten als weer een overval is gepleegd. Vies en voos, maar wat zou een gemeenteraad daar aan kunnen doen? Een zinnig recept maar helaas onbekend bij rechtse partijen als LN en VVD is de afkoop van slechte werkpraktijken met een eenmalige verhoging van het salaris. Bij de politie werkt `meten is weten' nog lang niet goed genoeg. Deel de stad dus op in kleinere wijken, stel precieze doelen voor minder misdaad en geef politieofficieren de bevoegdheden en het budget om ze te bereiken. Vraag instemming van de vakbonden om veel meer politie op straat te krijgen en meet de criminaliteit per wijk en per week. Wat in New York kan 70 procent minder moorden, 68 procent minder roofovervallen in acht jaar moet ook in Rotterdam. Het zou 35 mensenlevens per jaar redden. En nooit meer politiemensen die met overigens prijzenswaardige eerlijkheid aan de Volkskrant vertellen dat er met straatroven in hun Rotterdamse wijk `niks aan de hand' is, zolang het aantal roofovervallen maar lager blijft dan de prognose van dertig overvallen per wijk en per maand. Liever New Yorkse salarissen voor New Yorkse prestaties dan een goedkope stad die zo crimineel is als Rotterdam. Wat concertgebouw De Doelen betreft: laat een anonieme controleur het gedrag van het personeel beoordelen, en koop hun instemming met die controle door een eenmalige verhoging van het salaris. Bij de RET: veel meer geld voor snelle hulp (maar ook controle) bij ziekte van het personeel, wellicht in combinatie met extra vakantie voor wie weinig ziek is, en opnieuw de instemming van de vakbond door een eenmalige verhoging van het loon. Ook hier is aanval de beste verdediging. Koop de vakbond om, als de leden maar service verlenen en accepteren dat het management continu controleert.

Opstelten beschreef ooit zichzelf als bestuurder in plaats van politicus. De lat ligt nu hoger: een pro-actieve burgemeester moet Fortuyn gebruiken om Rotterdam te redden.