Dreiging Leefbaar Nederland versombert VVD-congres

Heeft VVD-leider Dijkstal een antwoord klaar op de vraag die zijn partijgenoten bezighoudt: kunnen wij het straks nog wel winnen van Pim Fortuyn en zijn partij?

Het had weinig gescheeld of de - in de woorden van VVD-coryfee minister Zalm - `parel' uit het VVD-verkiezingsprogramma was nog bijna gesneuveld: de afschaffing van de gemeentelijke onroerend-zaakbelasting.

Emotionele oproepen van Zalm, collega-minister Jorritsma en partijvoorzitter Eenhoorn waren er op het gisteren in Arnhem begonnen verkiezingscongres van de VVD voor nodig om een groot aantal partijafdelingen, waar lokale bestuurders in de afschaffing van de voornaamste gemeentelijke belasting een aantasting van hun beleidsvrijheid zagen, ervan af te houden de aanval in te zetten op het belastingvoorstel. De VVD-top ziet hierin een van de grote troeven in de komende verkiezingsstrijd.

Het incident tekende de ongemakkelijkheid waarmee de VVD gisteren begon aan het congres dat de opmaat moet vormen voor de verkiezingscampagne. De verwachtingen ten aanzien van de grote rede, vandaag, van lijsttrekker Hans Dijkstal waren gisteren hoog, zeer hoog gespannen. Van hem werd allerwege een antwoord verwacht op de sombere voorgevoelens bij de VVD-kaders: is de verkiezingsstrijd niet eigenlijk al gestreden, en is Leefbaar Nederland blijvend met een aanzienlijk deel van de VVD-programmapunten en VVD-aanhang op de loop gegaan?

De voorzitter van de jeugdbeweging JOVD, Rense Weide, was een van de weinigen die deze gevoelens openlijk vertolkte: ,,Dijkstal moet ophouden met aarzelen en duidelijke geluiden laten horen. En hij moet zeggen dat hij de kandidaat-premier is. Anders zal de hele winst van de VVD uit '94 en '98 weer verloren gaan.''

Kopstukken van de VVD, en voorzitters van afdelingen uit den lande hielden desgevraagd de moed erin: de campagne is nog niet begonnen; die Fortuyn valt straks wel door de mand als het op inhoud aankomt; het is juist goed dat de peilingen zo vreselijk slecht zijn voor de VVD, dat schudt lekker wakker; straks in het hokje zal de kiezer wel tot inkeer komen.

Tot troost strekte verder dat de peilingen – hoewel steeds ongunstig voor de VVD en briljant voor Leefbaar Nederland – elkaar zo sterk ontlopen. De peiling van het Nipo gisteren (37 voor de VVD) is vast veel betrouwbaarder dan die van tv-programma NOVA (28), vond menigeen. Maar het applaus voor partijvoorzitter Eenhoorn, die zonder Leefbaar Nederland met name te noemen zei dat de VVD wel van duidelijkheid houdt, maar afkerig blijft van simpele slogans, was bepaald aan de flauwe kant.

De partijtop, waarvan vandaag zoveel vechtlust en een klaroenstoot wordt verwacht, betoonde zich gisteren in eigen kring sterk defensief. Dijkstal wees alle pogingen hem tot kandidaat-premier uit te roepen, van de hand. En de afdelingen moesten heel wat druk zetten op de leiding om te bereiken dat de asielparagraaf werd aangescherpt, zodat de VVD op dat punt de concurrentie met Leefbaar Nederland kan worden aangegaan.

De partijtop heeft inmiddels rechts criticus Wiegel bereid gevonden, mee te helpen in de verkiezingsstrijd. Maar opmerkelijk veel jongere partijkaders geven lucht aan hun verlangen naar een nieuwe leider in de stijl van Bolkestein: meer vechtlust, en meer inhoud. Voor over vier jaar.