De achterkant van de sigarenkist

De laatste keer dat een grote bouwer onder ede door een parlementaire enquêtecommissie werd gehoord, was de samenleving geschokt. J. de Vries, die met Bredero bouwbedrijf in Utrecht Hoog Catherijne neerzette, werd als president-commissaris van scheepswerf RSV gegrild door de commissie die in 1982/83 opkomst en ondergang van RSV onderzocht. Onder meer de declaraties van De Vries ter waarde van 1,6 miljoen gulden in zes jaar tijd lieten een nare smaak achter.

Nu komt de bouwnijverheid in de schijnwerpers. Een voorbereidingscommissie van de Tweede Kamer adviseert de komende acht maanden 1,35 miljoen euro te besteden aan een ruim opgezet onderzoek naar de structuur van de markt van de aannemers, de mogelijke samenhang met gesignaleerde onregelmatigheden en het gedrag van de diverse partijen. Vergeet Vinex-locaties en de markt voor grondstoffen niet, zegt de commissie.

Het is dringen, want inmiddels zitten ook het kabinet, concurrentiewaakhond NMa en het openbaar ministerie op de zaak.

Wat is de bouw? Een bedrijfstak met 60 miljard euro omzet per jaar, 86.000 ondernemingen waarvan vierhonderd met meer dan honderd werknemers. Daaronder zijn beursgenoteerde bedrijven als Heijmans, Volker Wessels Stevin, BAM NBM, Ballast Nedam en HBG. Als op enige schaal is gefraudeerd kan dat fnuikend uitpakken voor hun toch al slappe beurskoersen: hun zwakke winstgevendheid was zonder illegale kunstgrepen nog belabberder.

De parlementaire voorbereiders heten de `commissie onderzoek bouwfraude'. Het betreffende Kamerstuk met het commissierapport heeft als titel Bouwfraude en corruptie bij ambtenaren. Maar de werkelijke enquête ontkomt er niet aan ook de rol van de overheid te onderzoeken, al is dat in het kader van de komende verkiezingen wellicht politiek niet opportuun, want koren op de molen van oppositie en Leefbaar Nederland. Hoe kan de overheid als opdrachtgever van bouwprojecten duurzaam slachtoffer zijn geweest als de malversaties inderdaad schering en inslag waren?

Uit de lijst met 26 namen van experts die de commissie de afgelopen weken heeft geraadpleegd blijkt dat twee rijksopdrachtgevers zijn ondervraagd en vier (ex-)aannemers plus vier functionarissen van hun branche-organisaties. Opvallend afwezige op de lijst: accountants. Als jarenlang is gefraudeerd in de bouw zouden diverse accountants daarvan weet moeten hebben gehad, of zij zijn zelf in het ootje genomen. Beide situaties zouden op zijn minst pijnlijk zijn. Het Enron-schandaal begon ook als een bedrijfsongeval, maar ontpopte zich tot een accountantsaffaire.