Het sprookje verstoord

Het levensverhaal van Jaap Stam was te mooi om waar te zijn. Een doorsnee talent uit Kampen belandde via Zwolle, Leeuwarden, Tilburg en Eindhoven in voetbalmekka Manchester. De Engelse club betaalde 35 miljoen gulden aan PSV. Zes jaar eerder kreeg Stam slechts een onkostenvergoeding bij de amateurs van DOS Kampen. Hij was het schoolvoorbeeld van een ideale prof. Hij stelde zijn trainers in het veld zelden teleur en hij leidde buiten het veld een doorsnee gezinsleven. Hij wilde altijd voor United blijven voetballen, zo genoot hij van de ambiance op Old Trafford. Vooral in Nederlandse voetbalkringen werd hij de beste verdediger ter wereld genoemd, ondanks zijn beperkte techniek en zijn houterige motoriek. Hij was in de arbeidersstad Manchester een waterdrager, met wie het publiek zich kon vereenzelvigen.

De grote verandering kwam toen hij ging meewerken aan een biografie, opgetekend door de Engelse voetbaljournalist Jeremy Butler: Head to Head, nu in het Nederlands verschenen als Hard tegen Hard. Stam wilde zijn fans inzicht verschaffen in de handel en wandel van een voetbalprof, vertelde hij in een voorwoord. Hard tegen Hard leest als een saai jongensboek met enkele aardige anekdotes. De smeuïge verhalen komen uit de kleedkamer, waar de Schotse coach Sir Alex Ferguson als een briesend paard te keer pleegde te gaan. Een keer was hij in de rust van een wedstrijd zó teleurgesteld over de prestatie van zijn spelers, dat hij een massagetafel omver gooide die bijna op de voeten van de verbouwereerde Stam belandde. Het incident werd vorig jaar breed uitgemeten in de Daily Mirror, die de rechten op voorpublicaties had bedongen.

De sensatiekrant plaatste enkele andere `kleedkamergeheimen' ook in chocoladeletters op de voorpagina. `Jaap Stom', zoals hij bij het Nederlands elftal wordt genoemd, was naïef geweest. Hij was verrast door de deal tussen de uitgever en het dagblad. Hij waarschuwde zijn trainer en zijn ploeggenoten voor de publicaties, maar het leed was al geschied. Zijn loftuitingen aan het adres van Ferguson deden niet meer ter zake. The Boss was boos. Hij zette Stam op de transferlijst. De flapuit werd als een stuk vee behandeld, schreef hij in zijn nawoord van de Nederlandse vertaling. Een paar weken na de ruzie met Ferguson speelde hij met forse tegenzin voor Lazio Roma, dat meer dan vijftig miljoen gulden voor hem betaalde.

Ironisch genoeg had Stam sommige spelers van Lazio belachelijk gemaakt, zo liet hij in eerdere hoofdstukken optekenen. Hij had bij Manchester slechte ervaringen met de Italianen die later zijn ploeggenoten werden. De Italiaanse journalisten hadden het boek goed gelezen en Stam was voor zijn komst naar Lazio al gebrandmerkt als oncollegiaal en onbetrouwbaar. In het nawoord van de Nederlandse vertaling excuseert hij zich voor zijn uitlatingen. Maar het leed was nog niet geleden. Hij werd in Italië betrapt op het gebruik van het dopingmiddel nandrolon. Tegen Stam, die zegt onschuldig te zijn, is tien maanden schorsing geëist. Het voetbalsprookje van de dorpsjongen uit de Kop van Overijssel is in duigen gevallen.

Jaap Stam: Hard tegen Hard. Het Spectrum, 288 blz. E15,90