Fusies besparen geen ambtenaren

Grote gemeenten hebben relatief meer stafambtenaren in dienst dan kleinere gemeenten. Dat blijkt uit een onderzoek van adviesbureau Berenschot onder 44 gemeenten. Het veelgebruikte argument dat samenvoeging van gemeenten op alle fronten overheadkosten zou besparen, wordt door dit onderzoek ontkracht.

Grotere gemeenten hebben per duizend inwoners gemiddeld meer stafambtenaren nodig dan kleinere. Stafambtenaren zijn juristen, informatiseerders en administrateurs. Zij verzorgen de organisatie van de gemeente.

Een verklaring voor het verschil kan volgens onderzoeker Mark Huijben van Berenschot zijn dat grotere gemeenten, vanaf 75.000 inwoners, meer te maken hebben met complexere problemen.

Huijben richtte zich in zijn onderzoek vooral op het aantal stafambtenaren per gemeente omdat zij, meer dan uitvoerende diensten, de overheadkosten bepalen. In gemeenten met een grote staf wordt vaker werk uitbesteed, en dat kost meer geld.

Ook hebben stafmedewerkers vaak de neiging om overbodige nieuwe projecten te verzinnen. Hoe complexer de organisatie, hoe minder grip het gemeentebestuur heeft op deze ambtenaren.

Er is geen norm voor het aantal ambtenaren dat een gemeente in dienst mag hebben. De verschillen tussen gemeenten onderling zijn groot. Zo heeft de ene gemeente één stafambtenaar in dienst per tweehonderd inwoners, terwijl een andere gemeente één ambtenaar aan het werk heeft per 74 inwoners.

Volgens Huiben hebben gemeenten met tussen de 25.000 en 75.000 inwoners een optimaal ambtenarenapparaat. Voor kleine gemeenten is schaalvergroting daarom wel nuttig.

Gemeenten met een kleine kloof tussen de staf en de uitvoerende diensten zijn volgens Huiben efficiënt. Zij besteden relatief weinig energie aan het maken van raportages. Maar een al te sterke decentralisatie leidt volgens Huiben tot inefficiënt werken. Hij trof gemeenten aan waarin alle gemeenten een eigen personeelsadministratie en een eigen financieel systeem hadden. Volgens hem wil meer dan de helft van de gemeenten reorganiseren; 28 procent wil de organisatie weer centraliseren. De gegevens over de gemeenten zijn geanonimiseerd.