Een eerlijke advocaat mag toch beleggen?

Advocatenkantoren controleren amper of hun advocaten integer handelen, blijkt uit een proefschrift. Controle is zinloos, zeggen ze. Maar de schijn van voorkennis is moeilijk te voorkomen.

Robert-Heijn Broekhuysen, voorzitter van advocatenkantoor SchutGrosheide, bezit toevallig aandelen ING. Compagnons van hem, vertelt Broekhuysen, behandelen verzekeringszaken van ING-dochter Nationale Nederlanden. ,,Maar zulke zaken hebben geen invloed op de grote lijn van ING, en dus beschikken wij niet over koersgevoelige informatie. We hebben dus geen voorkennis.'' Maar heeft hij, als ING-aandeelhouder, de nodige professionele afstand tot die cliënt? Broekhuysen: ,,Jawel, zo'n klein aandeeltje belet mij niet om kritisch te zijn. En trouwens: we hebben 5.000 cliënten; dan kunnen we nooit beleggen!''

Het voorbeeld lijkt vergezocht maar elk advocatenkantoor dat beursgenoteerde bedrijven adviseert heeft ermee te maken. Mag een advocaat aandelen bezitten in cliënten van zijn kantoor? En hoe vermijdt hij de schijn van voorkennis als zijn kantoorgenoten een cliënt adviseren? Sommige grote advocatenkantoren – waar vaak honderden advocaten werken – hebben de afgelopen jaren regels opgesteld voor zulke integriteitskwesties. De regels verschillen per kantoor maar één ding verschilt niet: ze controleren amper of hun advocaten zich eraan houden. Dit bleek deze week uit het proefschrift van Hendrik Jan van Oostrum. Aanleiding voor controle is er volgens hem wel. Uit gesprekken met 20 kantoren blijkt dat regelmatig één kantoor twee kanten van dezelfde zaak behandelt. De beroepsregels moeten juist garanderen dat de advocaat en zijn kantoor uitsluitend het belang dienen van één cliënt. Daarnaast moet de advocaat te allen tijde onafhankelijk tegenover zijn cliënt staan.

Amerikaanse kantoren controleren hun advocaten wel actief omdat verzekeraars dat eisen. Benadeelde cliënten die een schadevergoeding eisen van een advocaat maken immers voor een jury meer kans als ze kunnen aantonen dat die advocaat onzuiver te werk gaat of líjkt te gaan.

De vraag is voor alle zakelijk dienstverleners actueel nu het internationale accountantskantoor Andersen in opspraak is geraakt. Andersen-accountants lijken zo betrokken te zijn geweest bij opdrachtgever Enron dat ze meewerkten aan verfraaiing van de cijfers. Terwijl ze geacht worden een eerlijk oordeel over de boekhouding te geven, wisten ze het naderende bankroet van Enron tot het laatste moment te verbergen.

Stibbe, Loyens & Loeff, Nauta Dutilh, Baker & McKenzie, SchutGrosheide, Van Diepen Van der Kroef en Houthoff – ze zien actieve controle van compagnons niet zitten, blijkt uit een rondgang. Bas Le Poole, voorzitter van Houthoff: ,,Moet je regelmatig door iemands dossiers spitten? Als iemand echt niet integer te werk gaat, dan zal hij dat juist verbergen.'' Hij ziet meer in preventie. Volgens promovendus Van Oostrum geeft `passieve handhaving' – alleen regels opstellen – ,,zowel lakse advocaten als advocaten die bewust de beroepsregels overtreden vrij baan''. Maar, zo stellen genoemde kantoren, vrijwel niemand werkt bij hen solistisch en dus wordt elk dossier vanzelf door verschillende advocaten behandeld. ,,Je kunt dan moeilijk iets verbergen'', zegt E. Stumphius van Loyens & Loeff.

Op het gebied van aandelentransacties gelden bij elk genoemd kantoor wel evidente regels: het is verboden om aandelen te kopen in een bedrijf waarbij compagnons bij de beursemissie of fusie betrokken zijn, of om aandelen tegen korting aan te nemen van een cliënt.

Sommige kantoren gaan verder uit angst voor de schijn van voorkennis. ,,Je moet er niet aan denken dat een compagnon van voorkennis wordt beschuldigd omdat hij in aandelen heeft gehandeld waarvan later blijkt dat een andere compagnon toegang had tot koersgevoelige informatie over díe onderneming'', zegt Joan van Marwijk Kooy, voorzitter van Nauta Dutilh. Om dit te voorkomen moeten Nauta-compagnons binnenkort alle beleggingen uitbesteden aan een beleggingsfonds. Bij Loyens & Loeff en Stibbe moet dit al.

Houthoff onderscheidt `witte' aandelen, in een door anderen samengesteld beleggingsfonds, en zwarte aandelen, die verboden zijn omdat die van een cliënt zijn. De `grijze' aandelen zijn alleen bekend bij een notaris. Dat zijn aandelen van een nieuwe cliënt die zich in het geheim heeft gemeld voor een fusie of overname. De advocaat die een aandeel wil kopen dat niet op de zwarte lijst staat, moet ter controle de notaris bellen.