Activiste kon aanbod van Musharraf niet afslaan

In het Pakistaanse onderwijs moet de komende jaren veel veranderen. De helft van de bevolking kan niet lezen.

Als de Pakistaanse minister van Onderwijs, Zobaida Jalal (42), zich aan de statistieken had gehouden, had ze waarschijnlijk nooit de lagere school afgemaakt. In Baluchistan, de provincie waar zij opgroeide, kan 80 procent van de vrouwen lezen noch schrijven. En als Zobaida Jalal zich had geplooid naar de gedragsregels in het verre district Turbat, tegen de grens met Iran aan, was ze al op 17-, 18-jarige leeftijd getrouwd met iemand uit dezelfde stam, net zoals haar jongere zusters deden.

Maar zij ging haar eigen weg. Ze maakte de lagere school in haar dorp Mand wel af en ze vertrok naar Quetta om Engelse literatuur te studeren. Daarna keerde ze terug naar Mand en richtte op 22-jarige leeftijd haar eigen privé-school voor meisjes op. Ze werd een bekend activiste in een strikt patriarchale samenleving, maar ze verloochende haar afkomst nooit. Ook nu nog zal ze zich buitenshuis nooit zonder hoofddoek vertonen. En ze wachtte zeven jaar voordat zij twee jaar geleden trouwde met de man van haar keuze; zolang duurde het voordat haar ouders instemden met het huwelijk.

Misschien wel omdat Zobaida Jalal zo eigengereid is en zich tegelijkertijd zo stevig verbonden toont aan haar sociale en culturele achtergrond, stuurde generaal Pervez Musharraf twee legerofficieren op haar af nadat hij de macht had gegrepen in Pakistan. Op 6 november 1999 legde Zobaida Jalal de eed af als minister van Onderwijs, nadat ze begrepen had dat de generaal geen nieuwe ,,dictator'' wilde zijn. ,,Natuurlijk heb ik geaarzeld. Mijn geloofwaardigheid stond op het spel'', zegt ze. ,,Maar ik kwam tot de conclusie dat dit de man is die veranderingen kan bewerkstelligen. Hij is doortastend en moedig genoeg.''

In zijn missie om van Pakistan een moderne en tolerante moslimstaat te maken, heeft de generaal een grote verantwoordelijkheid op de schouders van Zobaida Jalal gelegd. Pakistan behoort ruim een halve eeuw na de onafhankelijkheid nog steeds tot de armste en minst ontwikkelde landen in de wereld. Meer dan de helft van de bevolking is analfabeet. Recentelijk is in het hele land de leerplicht ingevoerd, maar naar schatting 10 procent van de jongens en 25 procent van de meisjes gaat nog steeds niet naar de school. [Vervolg PAKISTAN: pagina 5]

PAKISTAN

'Hoeveel mullahs heeft een land nodig?'

[Vervolg van pagina 1] Het leeuwendeel (60 procent van de jongens en 70 procent van de meisjes) komt niet verder dan de vijfde klas, als ze negen, tien jaar oud zijn. Alleen rijke ouders kunnen het zich permitteren hun zonen en dochters naar dure particuliere instellingen te sturen, waar wel goed onderwijs wordt gegeven.

Het staatsonderwijs heeft een slechte naam. Leerkrachten worden onderbetaald en zijn zelf vaak onvoldoende geschoold. Geld voor nieuwe scholen en schoolboeken blijft aan de strijkstok hangen.

,,In Baluchistan heb ik ervaren dat het niet uitmaakte welke regering er in Islamabad zat omdat er voor ons toch niets veranderde. Wij zijn opgegroeid met de onverschilligheid van de regering om iets voor de bevolking in de afgelegen gebieden te doen. Ik ben er hier achter gekomen dat de beleidsplannen uit het verleden niet zo slecht waren. Maar aan de uitvoering is nooit iets gedaan. Zelfs gelden die waren toegewezen aan provincies, zijn nooit terechtgekomen bij de scholen. De achterliggende reden is: het geld gaat van hand tot hand. Daarom heb ik gezegd: geen nieuw onderwijsplan, geen nieuwe gebouwen, geen nieuwe infrastructuur, zoals in het verleden altijd werd aangekondigd, maar het geld besteden aan de scholen die al bestaan.,,Wat ik ook ontdekte was een enorme demotivatie op het departement. De ambtenaren waren nog nooit in de provincies geweest en hadden nog nooit een school bezocht. Ze kwamen 's ochtends en ze gingen 's avonds weer naar huis zonder enig uitzicht op promotie. Zelfs de mensen die hier de thee rondbrengen waren benoemd op aanbeveling van de minister.''

Er zijn honderden `spookscholen' die louter op papier bestaan om subsidies op te strijken.

,,Daar hebben we mee afgerekend. In Punjab waren er gebouwen maar geen onderwijzers en geen kinderen. We hebben die geldstromen gestopt, de gebouwen overgenomen en de scholen geopend. In Baluchistan en Sindh lag het anders. Daar waren gebouwen, kinderen en onderwijzers. Maar die onderwijzers gaven les aan scholen in steden en niet in de dorpen waar ze waren benoemd. We hebben gezegd: je gaat naar de school waar je bent benoemd, of je stapt op.''

President Musharraf heeft aangekondigd dat hij staatstoezicht wil op de madrassa's en het onderwijs wil moderniseren. Waarom is dat zo belangrijk?

,,De kinderen op de madrassa's zijn de armsten van de armsten. Ze krijgen gratis huisvesting en eten en ze hoeven geen schoolboeken mee te nemen. Madrassa's zijn in steden maar ook in de meest afgelegen gebieden waar de overheid niet heeft gezorgd voor scholen. De kinderen leren er alleen maar lezen en schrijven en krijgen religieus onderwijs. Elk jaar komen grote aantallen leerlingen van die scholen af en worden alleen maar mullahs. Hoeveel heb je er daarvan nodig in een land? Ook de madrassa's zelf zien graag dat hun leerlingen bredere mogelijkheden krijgen in de maatschappij. Ik praat nu niet over de ene procent fundamentalisten en extremisten.''

Volgens die fundamentalisten heeft Musharraf een verborgen agenda om het onderwijs te seculariseren.

,,Nee. De enige agenda is die kinderen, de toekomstige generatie van dit land, in staat te stellen volwaardige burgers te worden. We kijken daarbij ook naar het islamitisch onderwijs op openbare scholen.''

Waarom moeten staatsscholen islamitisch onderwijs geven?

,,We zijn een moslimstaat en het staat in de grondwet. Islamitisch onderwijs is belangrijk voor de karaktervorming. De koran leert hoe je als goed mens moet leven. Zorg voor armen, respect voor je ouders, menselijkheid.''

Is het een overheidstaak om dat met islamitisch onderwijs op te leggen?

,,Nee. De islam wordt verkeerd begrepen. De koran geeft je het onderscheid tussen goed en kwaad en het is aan jou welk pad je wilt volgen. Het is de verplichting van de staat om de beginselen van de islam uit te dragen, maar de staat kan die niet opleggen aan de burgers. Dat is in tegenstelling tot wat de fundamentalisten zeggen.''

U draagt een chadar.

,,Omdat ik moslim ben en omdat het bij mijn identiteit hoort. Er zijn ook vrouwen die het niet doen. De islam zegt dat je je gezicht mag tonen, maar dat je haren bedekt moeten zijn. Ik kom uit een dorp en ik doe me niet anders voor dan ik ben. Vasthouden aan culturele wortels en onderwijs voor vrouwen kunnen heel goed hand in hand gaan.''

Als u zo vasthoudt aan die tradities, had u...

,,Al veel eerder getrouwd moeten zijn geweest binnen mijn stam.''

Waarom deed u dát dan niet?

,,Dat heeft te maken met waar de president over sprak: een liberale en gematigde moslimstaat. Volgens de islam mag een vrouw trouwen met wie ze wil. Als ze niet wil trouwen, heeft ze dat recht. Culturele taboes zijn veel dwingender dan de wetten van de islam.''