Shoppen in het crematorium

Sterfstylisten en paarse grafkisten in de uitvaartwinkel vervangen de verzekeringsadviseur met multomap aan de deur. In vijf jaar tijd besteedden mensen het driedubbele aan de uitvaart, gemiddeld 6.000 euro.

In de etalage liggen colliers en armbanden waarin je as stopt van je geliefde. Na een discreet klinkende deurbel valt het oog van bezoekers op een draaimolen, zoals in souvenirwinkels, met tientallen verschillende rouwkaarten. Twintig grafkisten steken uit een muur: van eikenhout, maar ook een paarse met satijnen binnenvoering. In een hoek staan urnen. Grijze en frivole, in opvallende kleuren.

Algemeen directeur Cors Hage van Monuta, de grootste uitvaartonderneming van Nederland, is tevreden over zijn proefwinkel in Apeldoorn. Hij wil de komende jaren bij al zijn 110 uitvaartcentra een winkel openen waar mensen kunnen shoppen voor hun laatste bestemming: de dood. Daar kunnen ze aan kisten voelen welke het lekkerst ligt, bijpassende handgrepen uitzoeken en kaarsen kiezen voor de kerkdienst.

Volgens Hage is Nederland toe aan iets nieuws: de uitvaartwinkel. Nu komt er meestal een adviseur van een verzekeringsbedrijf aan de deur met een multomap onder zijn arm. Op fletse polaroidfoto's mag de klant bloemstukken aanwijzen. De keuze is beperkt. Hooguit vijf soorten kisten en vaak één standaard-urn. Bij de condoleance serveert men de voorspelbare kop koffie met een plak cake.

Daarop raken mensen uitgekeken. De bereidheid meer geld uit te geven voor een bijzondere uitvaart is sterk gegroeid. Vijf jaar geleden werd gemiddeld 250 euro uitgetrokken voor een begrafeniskist, dat is nu meer dan het dubbele: 600 euro. Hetzelfde geldt voor de urn, waarvoor nu 300 euro wordt neergeteld. Luxueuze rouwkaarten en chique volgauto's, of paarden met volgkoetsen, hebben de prijzen voor een uitvaart in die periode opgedreven van gemiddeld 2000 naar 6000 euro.

Nabestaanden vragen of ze de kist mogen dragen en of ze een feest kunnen organiseren. ,,Laatst hadden we hier na een crematie een koffie-dansant met livemuziek,'' zegt uitvaartverzorger Bart Statz. Hij weigert bijna nooit. Een tennisfanaat mag zijn racket meenemen in de kist en iedereen kan een gedenkteken op zijn graf laten plaatsen. Laatst zei iemand tegen Statz: ,,Als ik dat had geweten, had ik het bij mijn vader gedaan.''

Mogelijkheden om een memorabele uitvaart te organiseren te over. Er zijn gespecialiseerde choreografen die de plechtigheid vormgeven, weefsters van lijkgewaden en sterfstylisten om het opgebaarde lichaam op te maken en de juiste kleding te adviseren. De branche kent filmmakers die de laatste dag vastleggen, maar ook professionele cabaretiers zijn in opkomst.

Genoeg te verdienen voor een uitvaartwinkel. In zijn enthousiasme dacht Hage twee jaar geleden dat hij zijn shops in een winkelstraat kon openen, tussen Jamin en Kruidvat, maar dat bleek niet realistisch. Vorig jaar moest Monuta bij gebrek aan belangstelling zijn proefwinkels in Den Haag en Leiden sluiten, alleen die in Gouda blijft open. Hage: ,,Blijkbaar is het te confronterend. Nederlanders zijn er nog iets te calvinistisch voor.''

Misschien probeert hij het over tien jaar weer. Als tussenstap bouwt hij zijn nieuwe uitvaartcentra het liefst in woonwijken, zoals in Apeldoorn. Aan de overkant van het uitvaartcentrum annex uitvaartwinkel ligt een winkelcentrum en zo wil Monuta het ook doen in Almere, Lelystad, Amsterdam-Noord, Alkmaar en op Vinexlokatie Leidsche Rijn.

We worden een winkelketen, beseft Hage: ,,Dus moeten we goed naar onze klanten luisteren en inspelen op hun wensen.'' Ze kunnen kiezen uit bijvoorbeeld 35 grafkisten en 60 rouwkaarten. Nu verzorgt Monuta eenvijfde deel van de jaarlijkse 140.000 uitvaarten, de nummer twee is Dela. Hoewel er voor deze branche door de vergrijzing een mooie toekomst in het verschiet ligt, denkt het bedrijf met de uitvaartwinkel snel marktaandeel te veroveren. Hage wil over drie jaar een kwart van alle uitvaarten verzorgen, waarmee de omzet de 200 miljoen euro nadert.

De concurrentie betwijfelt of de uitvaartwinkel zal aanslaan. Dela en uitvaartverzekeraar Yarden hebben geen vergelijkbare plannen en in hun commentaar klinkt scepsis. Yarden doorbrak in 1994 een taboe met de spraakmakende reclameslogan Is er koffie na de dood? en vorige week scoorde de pr-afdeling met de belofte om, samen met IT-bedrijf Nedap, de genetisch gemanipuleerde stier Herman tot zijn dood te verzorgen. Maar een uitvaartwinkel komt iets te vroeg.

Toch meent Hage niet dat hij overmoedig is. Om een deel van het risico af te dekken, brengt hij een aantal filialen onder bij franchisenemers. De winkelketen zal floreren, weet Hage zeker, de trend zet door. Goed, een persoonlijke uitvaart is misschien duurder. Hage: ,,Maar het geeft nabestaanden een tevreden gevoel. Dat is goed voor ons en voor de rouwverwerking.''