`Psychiatrische patiënt heeft ook plichten'

De overheid streeft ernaar psychiatrische patiënten na een opname te laten terugkeren in de samenleving. Van dit beleid komt weinig terecht.

Mensen met een langdurig psychiatrisch probleem zijn niet hun hele leven ziek, maar wel hun hele leven invalide. De `taskforce vermaatschappelijking' die dit stelt, vindt daarom dat ze `psychisch gehandicapten' moeten worden genoemd, dan krijgen ze dezelfde rechten als andere gehandicapten. Een `woordenspel', vond minister Borst (Volksgezondheid), die gisteren het rapport `Erbij horen' van de taskforce in ontvangst nam, maar wel een goed idee. In april komt ze met een uitgebreider standpunt.

Het is al bijna twintig jaar de bedoeling dat psychiatrische patiënten na een opname in een instelling teruggaan naar een eigen huis en leren tussen niet-patiënten te leven. Maar volgens de taskforce is nooit écht geprobeerd om van dat beleid een succes te maken. ,,Voor de samenleving'', zegt Gee de Wilde, secretaris van de taskforce, ,,zijn deze mensen nog steeds aliens, gestoorden. De overheid heeft nooit echt voor vermaatschappelijking gekozen.''

Als psychiatrische patiënten `psychisch gehandicapten' heten, kunnen ze expliciet worden genoemd in de Wet gelijke behandeling. Daardoor krijgen ze rechten. Belangrijk is ook dat werkgevers worden gestimuleerd om psychiatrische patiënten in dienst te nemen. Maar iedereen moet beter zijn best doen, vindt de taskforce. Instellingen moeten meer samenwerken bij de opvang van patiënten, hulpverleners en buurtbewoners moeten hun `attitude' tegenover patiënten veranderen, maar ook patiënten zelf moeten zich niet koesteren in hun slachtofferrol. Tof Thissen, voorzitter van de taskforce en GroenLinks-wethouder in Roermond: ,,Psychisch gehandicapten hebben ook plichten. Wij zeggen in het rapport: kom van je eiland af. Je moet je aanpassen en ook zelf wat doen.''

In Nederland zijn er zo'n 72.000 psychiatrische patiënten. Volgens de taskforce wordt een derde van hen niet of onvoldoende begeleid. Ze voelen zich alleen gelaten, verwaarlozen zichzelf of veroorzaken overlast. Op verzoek van de Kamer werd in het najaar van 2000 de taskforce opgericht, om te onderzoeken hoe het verder moest met de vermaatschappelijking. Thissen: ,,Natuurlijk zijn er patiënten voor wie dat geen goed idee is. Maar we weten nog niet waar de grens ligt. Uit onderzoek blijkt dat 85 procent van de mensen die nu nog opgenomen zijn, aan het proces van vermaatschappelijking kan meedoen.''

Meer mogelijkheden voor gedwongen opname van lastige psychiatrische patiënten, zoals voorgesteld door Kamerleden, zijn volgens de taskforce niet nodig. Thissen: ,,Maar een klein deel van deze patiënten veroorzaakt overlast. Als je die in de tang wilt houden, dan zeg je dat deze lastpakken zelf schuld hebben. Maar die overlast is óók het gevolg van nalatigheden van de samenleving. We halen ze uit hun omgeving en komen met eigen invullingen over wat beter voor ze is. Hulpverleners moeten de context van patiënten leren kennen. Nu komen veel hulpverleners maar eens in de drie weken langs.'' De Wilde vult aan: ,,Ze moeten achter hun bureaus vandaan komen.''

Volgens De Wilde moeten buurtbewoners leren hoe psychisch gehandicapten reageren. ,,Als ze

's nachts harde muziek draaien en je belt de politie, dan zeg je niet: `Ik heb last van een gek', maar: `Ik heb last van m'n buurman'.''

De taskforce bepleit een maatschappelijk debat over de positie van psychiatrische patiënten in de samenleving. Maar het zal nog decennia duren, denkt De Wilde, voordat ze er echt `bij horen'. ,,Voor mensen met een lichamelijke handicap was het veertig jaar geleden ook heel moeilijk om actief aan de samenleving deel te nemen.''