VVD moet weer vechten voor de zetels

Nog maar kort geleden dacht de VVD bij verkiezingen na acht jaar paars te kunnen oogsten. Nu wordt van lijsttrekker Dijkstal vechtlust gevraagd.

Het is snel gegaan. Eind oktober nog kwam de VVD met een kandidatenlijst voor de Kamerverkiezingen in mei, waaruit bleek dat de liberalen na acht jaar succesvol paars beleid de oogst wilden binnenhalen: Zalm, Jorritsma en de andere bewindspersonen stonden prominent bovenaan. Lijsttrekker Dijkstal had zich zeker niet voorgenomen in de verkiezingsstrijd de controverse te zoeken. De kiezer kon, wat de VVD betreft, op continuïteit rekenen. Dat de voornaamste concurrent op de kiezersmarkt, de PvdA, afstand dreigde te nemen van paars, dat was hún probleem.

Drie maanden later: in de VVD-gelederen wordt de roep steeds luider, krachtig afstand te nemen van de sfeer van paarse compromissen. Gesandwicht als de partij wordt door enerzijds de rechtse thema's als veiligheid en integratie bespelende PvdA en anderzijds het rechtse slogans uitkrijtende verschijnsel Fortuyn, klinkt steeds luider de roep dat lijsttrekker Dijkstal er nu eindelijk eens tegenaan moet, en dat er afstand moet worden genoemen van het paarse compromis-soepje.

Dijkstals positie als leider en lijsttrekker van de VVD is onomstreden. Zelfs degenen binnen de partij, in afdelingen en Kamerfractie, die nu intern de noodklok luiden, menen dat de VVD wel gék zou zijn om de blijkens opiniepeilingen populairste lijsttrekker van het land, ook maar het minst in zijn gezag en positie aan te tasten.

Alleen krijgt de gevierde lijsttrekker dezer dagen, van verschillende kanten, dringende adviezen om het heel anders te gaan aanpakken dan tot nu toe. Partijvoorzitter Eenhoorn bijvoorbeeld zou graag zien dat Dijkstal uitsprak dat híj de beoogd premier van de VVD is, en niet langer in het midden liet welke van de coryfeeën aan de top van de lijst voor welke functie in aanmerking komen.

En dan is er nog het fenomeen Hans Wiegel. Deze ex-leider van de liberalen uit de jaren zeventig speelt weliswaar geen formele rol meer in de partij, maar manifesteert zich wel vrijwel wekelijks en uiterst hinderlijk in de media met uitingen van sympathie voor de belhamel Fortuyn en met oproepen aan Dijkstal om nu toch eens eindelijk naar rechts op te schuiven.

Dijkstal heeft tot nu toe dapper weerstand geboden. Er kan geen sprake van zijn, dat hij zich gaat profileren als kandidaat-premier, vertelde hij gisteren nog aan NOS-radio. Daartegen zijn staatsrechtelijke bezwaren, voert de VVD-leider aan: in Nederland kiezen we nu eenmaal niet direct de minister-president.

En zo mogelijk nog groter afkeer legt Dijkstal aan de dag tegen een door Wiegel, als stem van de rechtervleugel in de partij, bepleite ruk naar rechts. De mogelijke stemmenwinst voor de VVD, betoogde Dijkstal rond Kerstmis in een interview met Elsevier, komt van de linkerzijde. De constatering was bedoeld als een vermaning naar de achterban, kort voordat de lijsttrekker zelf voor een verkwikkende vakantie naar Maleisië vertrok.

Bij terugkomst, ruim een week geleden, bleek er echter van `stemmenwinst' in de peilingen voor de VVD geen sprake meer te zijn. De partij lijkt eerder zes of meer van de huidige Kamerzetels te moeten inleveren, en Leefbaar Nederland groeit en groeit maar.

De vorig jaar nog bestaande gedachte, dat de van de premierbonus beroofde PvdA zó zou krimpen, dat de VVD min of meer vanzelf de grootste partij van het land zou worden, is naar de maatstaven van vandaag een lachertje geworden.

Er moet iets gebeuren, maar wat? Binnen de Kamerfractie zijn er meerdere ambitieuze Kamerleden, die het wel weten. Kamp (asielbeleid), Wilders (WAO) en Hofstra (Verkeer) staan te popelen om krachtige geluiden te laten horen op hun specialisme, die het gezwatel van die Fortuyn c.s. kunnen laten verbleken.

Jarenlang hebben de Kamerleden moeten meemaken hoe onder fractieleider Dijkstal in een systeem van talloze vergader- en coördinatierondes standpunten net zo lang worden afgezwakt en bijgeslepen tot er alleen de suggestie van kritiek op het kabinetsbeleid van overbleef.

Het is hoog tijd weer een krachtig VVD-geluid te laten horen, betogen deze Kamerleden, en met hen delen van de achterban, en het landelijk bestuur. Als dat ten koste gaat van de samenwerking met de PvdA in het kabinet, dan is dat jammer. Alles beter dan dat Leefbaar Nederland op de loop gaat met al deze thema's.

Dat paars door steeds meer leidende VVD'ers niet langer als een parel aan de kroon, maar als hinderlijk wordt ervaren, blijkt deze week ook uit een vraaggesprek van staatssecretaris Hoogervorst in Vrij Nederland, waarin deze zegt een voortzetting van paars weinig waarschijnlijk te achten.

De jaarvergadering (congres) van de VVD, dit weekeinde in Arnhem, zal uitsluitsel bieden over de vraag, in hoeverre Dijkstal bereid is aan de algehele vraag naar strijdlust in de VVD-rijen te voldoen. Zijn stijl is het niet helemaal de huidige VVD-leider excelleert eerder in het zoeken en vinden van compromissen, en het uitstralen van degelijkheid en betrouwbaarheid.