Gaddafi en het laatste restje Lockerbie

Vandaag is in Kamp Zeist de beroepszaak begonnen die de Libische ex-geheim agent Abdel Basset al-Megrahi heeft aangespannen tegen zijn veroordeling tot levenslang wegens `Lockerbie'. Het is het laatste restje van kolonel Gaddafi's terroristisch verleden.

Z

Ooit had de Libische leider Moammar Gaddafi een reputatie die bijna vergelijkbaar was met die van Osama bin Laden nu. Zeker de Amerikanen, wier speciale zwarte schaap Gaddafi was, zochten bij elke terroristische aanslag naar Libische vingerafdrukken. In 1986 voerden ze daarom na de aanslag op de druk door Amerikaanse militairen bezochte Berlijnse discotheek La Belle bombardementen uit op Libië. In die tijd deden ook talrijke berichten de ronde dat de CIA probeerde Gaddafi uit de weg te ruimen of ten minste zijn regime te destabiliseren.

In tegenstelling tot het bewind van de Afghaanse Talibaan bleef dat van Gaddafi echter overeind, zodat de Libische leider nu als internationaal vredestichter naam kan maken. Maar hij heeft nog één probleem: een restantje Lockerbie.

De bomexplosie in de Boeing 747 van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij Pan Am op 21 december 1988 boven het Schotse Lockerbie (270 doden) is volgens de internationale consensus Gaddafi's laatste grote aanslag. Lockerbie was weliswaar niet van dezelfde orde als de aanslagen van 11 september, maar kwam voor de Amerikanen en Britten hard genoeg aan om de handen ineen te slaan en de daders te achterhalen. Zij plakten het vliegtuig weer aan elkaar, en wezen na minutieus onderzoek de Libische geheim agenten Al-Amin Khalifa Fhimah en Abdel Basset al-Megrahi als daders aan. Na jarenlange internationale druk in de vorm van VN-sancties werden de twee in 1999 voor berechting door een Schots hof in Kamp Zeist uitgeleverd. Fhimah werd een jaar geleden vrijgesproken, en in triomf door kolonel Gaddafi thuis ontvangen. Megrahi werd tot een levenslange gevangenisstraf veroordeeld.

Vandaag is in Kamp Zeist diens hoger beroepzaak begonnen, waarmee de Lockerbiezaak hoe dan ook justitieel wordt afgesloten.

Inmiddels zijn de VN-sancties opgeschort en heeft de Britse regering de betrekkingen met Libië genormaliseerd. Maar de Amerikaanse autoriteiten verhinderen dat de sancties ook worden ingetrokken, en zij handhaven Libië bovendien op hun lijst van (zeven) landen die internationale terreur steunen. Eerder deze maand verlengde president Bush zelfs de in 1986 unilateraal afgekondigde economische sancties, waaronder een bevriezing van Libische tegoeden en een verbod op financiële transacties met het land. Tot ,,verrassing' van Libië, dat de maatregel ,,verouderd' noemde.

De kwestie is dat de sanctieresolutie van de VN ook van Libië eist dat het de verantwoordelijkheid voor `Lockerbie' erkent en de nabestaanden van de slachtoffers financieel compenseert. De rest van de wereld wil wel een oogje toedoen, omdat de Libische olie van hoge kwaliteit is, maar Washington, onder druk van het Congres, niet.

Nu wil Libië erg graag zaken doen met Amerika en de Amerikaanse oliemaatschappijen met Libië, dus is achter de schermen druk overleg aan de gang om te bezien hoe een en ander kan worden geregeld. De Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken voor het Midden-Oosten, William Burns, sprak vorige week nog in Engeland met Libische vertegenwoordigers – onder wie Musa Kusa, in Gaddafi's wilde jaren hoofd van de externe veiligheidsdienst, die verantwoordelijk was voor ondersteuning van Libische terroristische operaties en die van buitenlandse groepen.

Een klein jaar geleden zei Gaddafi nog dat hij pas schadevergoeding zou betalen als ,,alle slachtoffers van de VS, van Vietnam tot Tripoli' waren gecompenseerd, en betitelde hij de veroordeelde Megrahi als een gijzelaar. Maar Gaddafi is in de eerste plaats een pragmaticus – anders zou hij geen 32 jaar aan de macht zijn – en dat soort taal komt niet meer uit Tripoli. Integendeel, vorig jaar maart erkende hij al tegenover een hoge Duitse diplomaat dat Libië zich in het verleden aan terrorisme had schuldig gemaakt, inclusief de La Belle en Lockerbie, zo bleek in mei uit een vertrouwelijk maar uitgelekt diplomatiek telegram van een Duitse ambassadeur. En zijn zoon Seif al-Islam gaf in november in een vraaggesprek met een Duitse krant toe dat `Lockerbie' de Libische wraak was geweest voor de Amerikaanse aanval op Libië van 1986.

En wat betreft de schadevergoeding: ,,We willen werkelijk onze goede wil laten zien', zei de Libische ambassadeur bij de VN, Abuzed Omar Dorda, vorige week tegenover Bloomberg News. ,,We hoeven geen gevangenen van ons verleden te blijven.'

Verwacht wordt dat de kwestie tot een bevredigend einde zal worden gebracht na afloop van Megrahi's hoger beroep, dat naar schatting een week of zes zal beslaan. Als hij tenminste opnieuw schuldig wordt bevonden. Anders komt alles een heel stuk ingewikkelder te liggen.

Het hoger beroep is via internet (news.bbc.co.uk) rechtstreeks op video te volgen.