`De ruzies zijn een vorm van liefde'

In de nieuwe enscenering van Wie is er bang voor Virginia Woolf? wordt verrassend weinig geschreeuwd. Acteur Edwin de Vries speelt de rol van George: ,,De toeschouwer moet aanvankelijk denken: dit kan nog best een leuke avond worden.''

,,Zoals alle acteurs ooit Hamlet willen spelen, zo wilde ik altijd George in Who's afraid of Virginia Woolf? spelen'', zegt Edwin de Vries. ,,Ik heb in 1964 als veertienjarige de Nederlandse oerversie gezien, Met Ank van der Moer en Han Bentz van den Berg. Dat was verbijsterend mooi en schokkend; dat je op het toneel zoiets verregaands zag in een relatiedrama. En nu nog; een heleboel mensen kennen het stuk nog niet en zijn weer extreem geschokt. Alleen al dat expliciete taalgebruik, dat vloeken... Als we in Emmeloord spelen, hoor je bij de eerste godverdomme al `nou nou' uit de zaal.''

Edwin de Vries (Amsterdam, 1950) speelt naast Will van Kralingen in Lodewijk de Boers nieuwe enscenering van Edward Albee's Wie is er bang van Virginia Woolf? die donderdag in Leiden in première gaat. Naast acteur is De Vries regisseur en dramaschrijver. Hij schreef onder meer het scenario van de film The Discovery of Heaven, gebaseerd op de roman van Harry Mulisch. Bij het grote publiek is De Vries bekend van de tv-comedy In de Vlaamsche Pot. De Vries, zoon van acteur en joodse verzetsheld Rob de Vries, woont in Blaricum met zijn echtgenote, actrice Monique van de Ven en hun zoon Sam.

In Virginia Woolf speelt De Vries de rol van George, een mislukte schrijver en universitair docent geschiedenis. In een uit de hand lopende ruzienacht maken George en zijn vrouw Martha (Van Kralingen) elkaar kapot. Opvallend aan deze nieuwe enscenering is dat ze, vooral voor de pauze, vrij rustig is. Het toneelstuk staat bekend om het dronken geschreeuw – in de tekst aangegeven door in hoofdletters geschreven zinnen. In de oude vertaling van Gerard Reve krijst Martha meteen op pagina vier: ,,IK KRIJS NIET''. In de nieuwe vertaling van Coot van Doesburgh staat er ,,Ik tetter niet'', en het wordt op gewone toon uitgesproken.

De Vries: ,,De eerste schreeuwpartij zit bij ons inderdaad pas aan het eind van het eerste bedrijf. Omdat het twee uur ruzie is, heb je de neiging om alles te gaan schreeuwen. Maar dan wordt het lelijk en ordinair. De schreeuwpunten zijn sterker als de rest rustig is.

,,Tijdens het repeteren hadden we de neiging om in het eerste bedrijf meteen het hele toneelstuk te spelen, om alle facetten van de rollen al te laten zien. Regisseur Lodewijk de Boer zei: `Jullie moeten rustiger beginnen.' Het publiek moet niet meteen denken: `O God, dit wordt een heavy avond.' De toeschouwers moeten aanvankelijk het gevoel hebben dat ze bij een komedie zitten; dat dit nog best een leuke avond kan worden. Pas als ze volledig ontwapend zijn, moeten ze langzaam gaan denken: dit wordt wel héél erg.''

De Vries speelde eerder met Will van Kralingen in het relatiedrama Scènes uit een huwelijk, gebaseerd op de film van Ingmar Bergman: ,,Tijdens dat stuk bleek dat Will van Kralingen en ik goed samen kunnen spelen, aan elkaar gewaagd zijn. Net als ik houdt ze ervan om het iedere avond anders te doen, te improviseren zonder van de tekst af te wijken; elkaar te verrassen en te kijken hoe ver je kan gaan; eigenlijk net als George en Martha.

Voor De Vries gaat Virginia Woolf niet over een slecht huwelijk dat in één nacht op de spits wordt gedreven en kapot gaat: ,,Het huwelijk begon al met een illusie, dat George Martha's vader zou kunnen opvolgen als hoofd van de universiteit. Toen dat op een teleurstelling uitliep, hadden ze uit elkaar moeten gaan. Dan was het gewoon een slecht huwelijk geweest. Maar nu zitten ze volledig aan elkaar vast, ze kunnen niet zonder elkaar.

,,Dat heeft ook met hun drankverslaving te maken, ze zijn samen aan de drank. De drank is de brandstof van het stuk. Telkens als George uitgeput is en wil opgeven, gaan ze weer drinken en laadt hij zich op voor een nieuwe ronde. Ik speel George nauwelijks dronken, ik speel tegen de dronkenschap in. Als doorgewinterde drinker laat George niet merken dat hij dronken is. Als je drinkt kom je na een tijdje op een bepaald niveau, de click noemen alcoholisten dat, waarop het niet meer uitmaakt hoeveel je verder drinkt. Je blijft lucide, spraakzaam, je kunt snel denken. George maakt tot het einde razendsnelle overgangen.

,,Ik denk niet dat Martha en George na deze avond uit elkaar gaan. De ruzies, de truth-or-dare-spelletjes, zijn een vorm van liefde: hun manier om elkaar te blijven verrassen en het huwelijk spannend te houden. Het zijn geen repeterende ruzies, ze geven elkaar steeds nieuw materiaal. Elkaar afzeiken, daar genieten ze van, al loopt het dit keer volledig uit de hand en gaat er iets wezenlijks kapot. Martha geniet als George zo verbaal virtuoos bezig is en weer een nieuw verhaal improviseert. En als Martha een nieuwe vernedering bedenkt, zegt George: `Wat ben jij een vals wijf'. Daar klinkt ook bewondering in door. Hij denkt ook: Godverdomme, ze is wel goed, hoor.''

Wie is er bang voor Virginia Woolf? Première 24/1 in de Leidse Schouwburg. Tournee t/m 1/7. Inl.: 020-616 4004 of www.hummelinckstuurman.nl