Crisis in Oostenrijk over Europese gezindheid

Het Oostenrijkse referendum over een Tsjechische kerncentrale heeft een diepgaand conflict in de regering zichtbaar gemaakt.

De rechts-populistische FPÖ, coalitiegenoot van de conservatieve ÖVP in de Oostenrijkse regering, moet nu eindelijk eens kiezen tussen regeren en oppositievoeren. Moedeloos constateert de minister van Binnenlandse Zaken Ernst Strasser (ÖVP) in het weekblad Falter vandaag dat de partij van Jörg Haider na anderhalf jaar regeren ,,heeft bewezen dat allebei tegelijk niet werkt''.

Zo richtte de FPÖ zich met het door haar geïnitieerde Volksbegehren (referendum) over de Tsjechische kerncentrale bij Temelín, tegen beleid waarvoor de partij als coalitiepartner medeverantwoordelijk is. Want in het referendum wordt geëist dat Oostenrijk een veto uitspreekt tegen toetreding van Tsjechië tot de Europese Unie als Temelín niet wordt gesloten, terwijl de regering juist afgelopen november een akkoord heeft gesloten, waarin Tsjechië belooft zich te houden aan Europese normen voor veiligheid.

Een conflict naar aanleiding van de uitslag van het referendum, dat steun kreeg van ruim 900.000 Oostenrijkers, kon niet uitblijven. Gisteren manoeuvreerde de regering op de rand van een crisis, nadat bondskanselier Wolfgang Schüssel verklaarde de uitbreiding van de EU belangrijker te vinden dan het stilleggen van Temelín. De uitbreiding is, zei Schüssel, ,,de kwintessens'' van het regeringsbeleid, ,,zonder gaat het niet''.

De FPÖ reageerde direct: als Schüssel aanstuurt op een kabinetscrisis en nieuwe verkiezingen, is de FPÖ bereid die uitdaging aan te nemen. ,,De FPÖ is nooit, en zeker niet na de gunstige uitslag van het anti-Temelín referendum, bang geweest voor verkiezingen'', aldus de partijleiding – inclusief vice-kanselier Susanne Riess-Passer. De partij voorspelt in dat geval een verkiezingsstrijd over Europa en Temelín. Later voegde Riess-Passer daar aan toe niets te voelen voor ,,een ruilhandel waarin het voortbestaan van de coalitie afhankelijk wordt gemaakt van het afzien van sluiting van Temelín''.

Vanmiddag zei Jörg Haider, het `gewone partijlid' dat achter de schermen nog steeds aan de touwtjes trekt, tegen de Oostenrijkse radio, dat hij de kans om vervroegde verkiezingen ,,dit voorjaar'' groot acht. Maar ook als er geen vervroegde verkiezingen komen zal de regering volgens de conservatieve krant Die Presse moeten leven met de huidige ,,schizofrenie''.

De manier waarop de FPÖ-partijtop de uitslag van het referendum beoordeelt, laat nog eens zien dat het niet alleen over Temelín ging. De FPÖ probeert de Oostenijkse weerzin tegen kernenergie om te zetten in een weerzin tegen EU-uitbreiding. Volgens Jörg Haider betekent het referendum ook een overwinning voor de pleitbezorgers van meer zeggenschap van de burger in de EU.

Wat Tsjechië betreft zijn er wel meer onbeantwoorde vragen, vindt Haider. Want hoe zit het bijvoorbeeld met de Beneš-decreten, die na 1945 leidden tot de deportatie van alle Duiters uit Tsjechoslowakije? ,,Tsjechië zal een en ander duidelijk moeten corrigeren, om EU-lid te worden'', aldus Haider. ,,Met een land dat er zo'n mensonterende overtuiging op na houdt, willen wij niet om de tafel zitten.'' Een andere FPÖ-politicus, Martin Strutz, waarschuwde ook alvast Slovenië, waar volgens hem bij Krško ook een ,,niet onproblematische'' kerncentrale staat. Een ,,duidelijk signaal in de richting van sluiting'' is nodig, vindt Strutz, wil het land kan maken op EU-lidmaatschap.