Rector: Ik ben ontzettend naïef geweest

Van de 5.000 minderjarige asielzoekers (AMA's) die jaarlijks naar Nederland komen, volgen slechts enkelen het `terugkeer-onderwijs' in Winschoten. Logisch, want ama's willen blijven.

Een lerares Muziek & Drama vormt een kringetje met vier leerlingen in de grootste klas in het gebouw. De juf mist vandaag tien leerlingen. De andere klaslokalen zijn zelfs geheel verlaten. Behalve de vier zijn er geen andere leerlingen in het pand, een voormalig kantorencomplexje van een kartonfabriek in Oude Pekela dat sinds oktober fungeert als een dependance van het Dollard College in Winschoten. Sindsdien worden hier alleenstaande minderjarige asielzoekers, de ama's, voorbereid op hun terugkeer. Als ze überhaupt komen opdagen tenminste.

Het terugkeeronderwijs is een compleet fiasco, zo blijkt uit een tussentijdse evaluatie door het Dollard College. Van de 38 ama's die aan het project begonnen, zijn er op papier veertien overgebleven. In werkelijkheid komen er nog maar een paar opdagen. In het schooltje lopen meer docenten rond dan leerlingen. Door het verzuim is ook het niveau van het onderwijs opmerkelijk laag en boeken de leerlingen nauwelijks vooruitgang.

De oorzaak van het falen is evident: de ama's blijven massaal weg. De verklaring ervan ligt ook voor de hand, zegt coördinator Theo Molena. ,,De insteek van de lessen is dat ze terugkeren. En ze zijn niet gekomen om met lege handen terug te gaan. Vaak hebben hun families grote sommen moeten betalen aan smokkelaars om ze hierheen te sturen.''

Sinds twee weken voert Molena een persoonlijk gevecht tegen de absentie: hij gaat elke ochtend met een busje de leerlingen eigenhandig ronselen in de drie asielzoekerscentra in de buurt. Vaak keert hij echter terug met lege handen. ,,Of ze maken niet open omdat ze geen zin hebben in school, of ze zijn er gewoon niet. Niemand weet ook waar ze zijn.'' Twee kinderen zijn officieel als vermist opgegeven. Van een paar weet werkelijk niemand waar ze vertoeven. `Mob'ers; met onbekende bestemming vertrokken. ,,Niemand die zich om hen bekommert. We hebben het hier wel over leerplichtige kinderen'', zegt Molena in zijn kamertje, bij leerlingen het meest geliefde vertrek in het pand wegens de computer met internet.

Sommige 'verdwenen' leerlingen komen elke donderdag tevoorschijn, om te stempelen, zodat ze hun wekelijkse toelage van maximaal acht euro kunnen innen. Daarna zitten ze weer even snel in de bus die hen brengt naar hun ,,vakantieadres'' bij vrienden en familie elders in het land. Velen komen helemaal niet stempelen. Ze kunnen dan fluiten naar het zakgeld. Ook spijbelaars krijgen geen toelage. ,,Toch komen ze op de een of andere manier aan hun financiën'', zegt Molena. Als drugskoeriers en via andere vormen van criminele bezigheden, denkt hij. ,,Een leerling uit Angola wordt zo nu en dan door een oudere man bij het AZC opgepikt. Zij draagt prachtige dure kleren.'' Hij zal haar niet de omgeving laten zien, vermoedt Molena.

En het was zo goed bedoeld, het terugkeeronderwijs. De slagingskans was groot, als iedereen maar meewerkte, zucht rector Bert Zweers, de motor achter het project. Zijn Dollard College in Winschoten is bij wijze van proef als de eerste school in Nederland terugkeerlessen gaan geven aan alleenstaande minderjarige asielzoekers tussen de vijftien en achttien jaar. De aanvraag van de meeste asielzoekertjes, vorige jaar kwamen er 5.915 naar Nederland, wordt geweigerd omdat ze veelal om economische redenen naar Nederland zijn gekomen. Sinds het begin van het schooljaar concentreert het plaatselijke Dollard College zich dan ook niet langer op hun integratie. Het terugkeeronderwijs wordt in het Engels gegeven. Met de opgedane kennis tijdens de lessen Reparatietechnieken en ICT moeten teruggekeerde asielzoekers in staat zijn een eigen bedrijf te starten.

,,Als ze uiteindelijk toch teruggaan, hebben ze niets aan integratie'', motiveert Zweers het project. Klaarstomen voor een bestaan in eigen land, daar hadden de asielzoekers tenminste iets aan. Het project werd meteen omhelsd door de ministeries van Onderwijs en Justitie. Ook de Europese Unie was enthousiast en zegde terstond een subsidie van 150 duizend euro toe.

,,Ik ben ontzettend naïef geweest'', zucht rector Zweers nu. Had-ie maar naar zijn jongste zoon geluisterd. Zijn zoon, die bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) werkt, had de rector nog gewaarschuwd voor de moeizame samenwerking tussen de talloze instanties die zich ontfermen over alleenstaande minderjarige asielzoekers. Zijn leerlingen blijven massaal weg en niemand voelt zich aangesproken, constateert Zweers. De voogdijinstelling Nidos weet vaak niet eens waar de asielzoekertjes zijn, de asielcentra hebben geen gezag voor ze. Niemand die de jongeren wijst op hun plichten, die hun duidelijk kan maken dat het terugkeeronderwijs juist in hun belang is. Dan hebben ze tenminste iets als ze terug moeten, meent de rector. ,,Dit is erger dan huichelarij'', zegt hij. ,,Jij huichelt, maar een ander, in dit geval de asielzoeker, is er wel de dupe van. Deze kinderen worden veroordeeld tot schoonmaken. Dit is een schande voor Nederland.''

Rita Kotterman van Nidos is formeel ,,de vervangende ouder'' van de ama's in en rond Winschoten. Zij wil geen commentaar geven op de kritiek op Nidos, omdat zij het rapport van het Dollard College niet kent, zegt zij. Binnenkort komen alle betrokken instanties bij elkaar. Dan zal zij haar bevindingen wel bekendmaken.

Zweers en zijn collega's hebben de invulling van de lessen enigszins aangepast conform de wensen van asielzoekers om de opkomst op te krikken. Zo zullen ze vanaf nu meer Nederlands krijgen. ,,Zolang ze Nederlands krijgen, denken de asielzoekers dat ze mogen blijven.'' Ook wordt het internet ingezet voor het aantrekkelijk maken van het terugkeeronderwijs. Coördinator Molena is allang tevreden als de overgebleven paar leerlingen regelmatig naar de lessen blijven komen.