Oostenrijk: sluit centrale in Tsjechië

Ruim 900.000 Oostenrijkers hebben in een raadgevend referendum geëist dat de regering een veto uitspreekt over toetreding van Tsjechië tot de Europese Unie als dit land de kerncentrale bij Temelín niet sluit.

Omdat er in het zogeheten Volksbegehren meer dan 100.000 stemmen zijn uitgebracht, is de regering verplicht een parlementair debat over het onderwerp te houden. Maar bondskanselier Wolfgang Schüssel heeft al voor het referendum werd gehouden laten weten zeker geen veto uit te zullen spreken.

Het referendum was een initiatief van Jörg Haiders rechts-populistische FPÖ, coalitiegenoot van de conservatieve ÖVP van Wolfgang Schüssel. Volgens critici wil Haider de Oostenrijkse afkeer van kernenergie (Oostenrijkers spraken zich in 1978 in een referendum massaal uit tegen de bouw van kerncentrales) gebruiken om de EU-uitbreiding in oostelijke richting tegen te houden. De FPÖ heeft herhaaldelijk de vrees uitgesproken dat Oostenrijk na de uitbreiding zal worden overspoeld met goedkope arbeidskrachten uit Oost-Europa.

Afgelopen november sloot bondskanselier Schüssel in Brussel een akkoord met de Tsjechische premier Miloš Zeman. Tsjechië beloofde bij de kerncentrale, een ontwerp uit de vroegere Sovjet-Unie waaraan al sinds 1986 wordt gebouwd, extra veiligheidsvoorzieningen aan te brengen, om te zorgen dat de centrale voldoet aan Europese veiligheidsnormen. Volgens Schüssel wordt het eenvoudiger om de veiligheid van de kerncentrale te controleren als Tsjechië lid is van de EU. In Europa wordt gepraat over gemeenschappelijke veiligheidscriteria voor kernenergie.

Zeman was woedend over het referendum. De premier beschuldigde Haider vorige week in een Tsjechische krant van populisme en bedrog. In het Oostenrijkse weekblad Profil deed hij daar nog een schepje bovenop. Hij zei dat de Oostenrijkse regering ,,onder druk staat van een populistische pro-nazi-politicus, die niets begrijpt, maar overal over kletst''. En hij wilde er graag nog even aan herinneren dat ,,Oostenrijk niet het eerste slachtoffer was van Hitler-Duitsland, maar de eerste bondgenoot''. De Oostenrijkse president Thomas Klestil sprak zondag zijn verontwaardiging uit over Zemans uitlatingen.

Hoewel nooit eerder ruim 15 procent van de kiezers de moeite nam zich in een Volksbegehren uit te spreken, is de uitslag volgens sommige commentaren een tegenvaller voor de FPÖ. De symbolische grens van één miljoen kiezers is niet gehaald, ondanks Zemans uitspraken en ondanks de steun voor het referendum van het populaire boulevardblad Kronenzeitung. Toch noemde Peter Wesenthaler (FPÖ) de uitslag ,,een succes voor Oostenrijk en voor de directe democratie''. Andreas Khol (ÖVP) constateerde met tevredenheid dat ,,4,8 miljoen kiezers het Volksbegehren niet hebben ondertekend''.