Notaris kan goed ook partijadviseur zijn

Notarissen die verbonden zijn aan grote kantoren en samenwerken met advocaten en belastingadviseurs richten zich op zakelijke cliënten. Daar is niets mis mee. Particulieren kunnen nog altijd terecht bij de traditionele notaris, meent P.P. de Quay.

Notarissen die verbonden zijn aan grote kantoren en met advocaten en belastingadviseurs samenwerken, beoefenen een gespecialiseerd notariaat dat zich richt op de zakelijke markt. Dankzij know how en organisatie is dit notariaat in staat zijn diensten aan te bieden aan grote ondernemingen en beursgenoteerde multinationals. Op de kleine en middelgrote notariskantoren houden notarissen zich, naast een klein gedeelte ondernemingsrecht, voornamelijk met alledaagse familie- en vastgoedwerkzaamheden bezig. Het bestaan van deze twee complementaire verschijningsvormen van het notariaat is inmiddels in brede kring geaccepteerd.

Vreemd genoeg wordt de discussie over de verschillende manieren van praktijkvoering binnen het notariaat niet ondersteund door de beroepsorganisatie van de notarissen zelf, de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB). Zij verzet zich tegen de specialisatietendens binnen grote kantoren en tegen de deelname aan (interdisciplinaire) samenwerkingsverbanden. De KNB houdt vast aan het beeld dat notarissen op alle vakgebieden competent zijn, en alle diensten kunnen aanbieden.

De laatste tijd is het contrast tussen traditioneel-algemeen en modern-gespecialiseerd notariaat verscherpt. Het ontstaan van notarispraktijken onder de paraplu van de accountantsfirma's/adviesorganisaties en de invasie van de Londense advocatenkantoren hebben de concurrentie tussen de grote zakelijke kantoren doen toenemen. De strategische focus richt zich meer en meer op rendement en daardoor is de ondernemingsrechtsectie nog predominanter geworden. Als er al diensten in de privé-sfeer (familierecht en vastgoed) worden verricht, kan men zich afvragen of de cliënt zich niet beter tot een traditioneel notariskantoor had kunnen wenden.

De president van de Amsterdamse rechtbank, mr. R. Gisolf, stelde eind december vorig jaar het bestaansrecht van notarissen op de zakelijke kantoren ter discussie, en trekt deze lijn door naar de adviserende advocaten die zelden in toga te bewonderen zijn.

Vraag is echter of Gisolfs voorstel om deze notarissen het predikaat notaris te ontnemen hout snijdt. Het valt immers niet te ontkennen dat een in ondernemingsrecht gespecialiseerd notaris zich wel degelijk met specifiek notariële werkzaamheden bezighoudt, dat wil zeggen het opstellen en verlijden van authentieke akten. Hij is en blijft notaris pur sang.

Gisolf richt zijn pijlen met name op het ontbreken van de onpartijdigheid, hetgeen vreemd is. Uit de nieuwe notariswet van 1999 volgt immers dat het de notaris niet verboden is om als partijadviseur op te treden. De verordening betreffende beroeps- en gedragsregels staat het optreden als partij-notaris zelfs uitdrukkelijk toe, mits de notaris dit aan partijen tijdig kenbaar maakt.

Deze beroepsregel onderstreept het feit dat de notaris die bij een transactie deel uitmaakt van een team van specialisten van hetzelfde kantoor dat als adviseur voor een partij optreedt, een geaccepteerd verschijnsel is.

In geval van een belangenconflict tussen partijen verliest de notaris zijn traditionele rol van onpartijdig en onafhankelijk ambtenaar, maar zijn aanwezigheid bij een transactie kan vanuit professioneel oogpunt belangrijke voordelen hebben.

Bedacht moet worden dat bij gebrek aan notarissen op grote kantoren de kans groot is dat er een variant van het zogenoemde `stempelnotariaat' ontstaat. Juristen van grote kantoren zouden op vrijdagmiddag met een stapel akten onder de arm naar de bevriende notaris op de hoek gaan. Van een dergelijke notaris kan men niet verwachten dat hij zich in alle facetten van een complexe transactie verdiept, evenmin als men van huisartsen kan verwachten dat zij een ingewikkelde operatie uitvoeren.

Het notariaat is door de vraag naar specialisatie en de dynamiek van de markt geëvolueerd in diverse richtingen. Aan die voor ons dagelijkse realiteit moeten Gisolf, de KNB en het publiek blijkbaar nog wennen. Het door de KNB gecreëerde beeld van notarissen als een homogene groep alleskunners sluit niet aan bij de door de nieuwe notariswet erkende positie van de notaris als gespecialiseerd partijadviseur. De opvatting van Gisolf gaat voorbij aan het notariële karakter van werkzaamheden die verricht worden binnen de ondernemingsrecht- en vastgoedsecties van grote kantoren. Dit notariaat richt zich vrijwel uitsluitend op zakelijke cliënten. Particulieren zijn met hun vragen beter af bij de traditionele notaris.

Mr. P.P. de Quay is kandidaat-notaris.