Krijger met Buddy Holly-bril

De VPRO begint vanavond een serie portretten van politieke kopstukken uit de recente geschiedenis met een Belgische documentaire over Joseph Desiré Mobutu, de charismatisch kokszoon die de Belgische ex-kolonie Congo van 1965 tot 1997 geleid heeft.

We zien hoe hij direct na de onafhankelijkheid in 1960 nog de democraat uithangt, maar met een tweede staatsgreep definitief de macht grijpt en al snel uitgroeit tot een megalomane heerser die door grootheidswaan verblind is. We zien hoe zijn lippen vleziger worden en zijn blikken uitdagender, hoe hij zich wentelt in het gejuich van zijn volk en elk verzet met grof geweld laat onderdrukken, hoe hij op voet van gelijkheid verkeert met die andere groten der aarde: De Gaulle en Mitterrand, koningin Elisabeth en Mao Zedong, Nixon en Bush senior.

De prachtige, historische beelden, opgesnord uit reeksen archieven, tonen hoe dol hij was op theater en hoe veel hij hield van verkleden. Dan ziet hij er weer uit als playboy, dan weer als popster of predikant. In de periode dat hij Congo omdoopt in Zaïre, heet hij opeens Mobutu Sese Seko Ngbendu Wa Za Bange, de `almachtige krijger die van zege naar zege trekt, een spoor van vuur in zijn kielzog', en kleedt zich als Afrikaans stamhoofd, maar wel met luipaardmuts van Frans ontwerp. Graag tooit hij zich ook als opera-generaal of liever nog maarschalk. Zijn meest geliefde attribuut is een zware Buddy Holly-bril.

De documentairemakers nemen de show die Mobutu opvoert wel erg serieus. Ze laten hem wel erg veel zelf aan het woord. Daarbij verzuimen ze om de man te typeren en van een historische context te voorzien. Mobutu verpersoonlijkte alles wat er mis is met neokoloniaal Afrika. Hij gebruikte de staatskas als huishoudportemonnee en baadde in weelde terwijl zijn volk crepeerde. Westerse mogendheden en instellingen stelden hem daartoe in staat, de VS, Frankijk, de Wereldbank en het IMF voorop. Absolute macht corrumpeerde niet alleen Mobutu, maar vergiftigde heel de natie. De `Grosses Légumes', de Congolese elite, profiteerde wat graag mee. Dat is de erfenis waarmee het land nog altijd worstelt. Aan dat historische drama gaat de documentaire voorbij.

Politieke kopstukken: Mobutu, king of Zaïre, VPRO, Ned.3, 23.52-0.55u.