`Vroeger had de pipa snaren van zijde'

Vrijdag begint in Amsterdam, in Concertgebouw en KIT Tropentheater, het Zijderoute Festival. Muziek uit oost en west langs de eeuwenoude Zijderoute tussen de Grote Oceaan en de Middelandse Zee klinkt met Yo-Yo Ma als gids. Wu Man bespeelt de pipa.

,,Ik hou van vele soorten moderne muziek en breng die liefde ook in praktijk. Zelfs als ik wel traditionele muziek speel dan klinkt die toch anders dan in het verre verleden, al was het maar door mijn instrument; voorzien van degelijke stalen snaren.''

De pipa-speelster Wu Man, opgeleid aan het Centrale Conservatorium van Beijing, vertrok zo'n tien jaar geleden naar de Verenigde Staten en stortte zich daar enthousiast in de nieuwe muziek. Ze trad op met het beroemde Kronos Kwartet ,,ik had zelfs nog nooit van die mensen gehoord!''

Ook stond Wu Man op het podium met Brian Eno en de al even onplaatsbare zangeres, schrijfster en producer Liu Sola. Ze maakte cd's met jazzsaxofonist Henry Threadgill. Van haar kennis van het klassieke Chinese repertoire ,,ik voel me ook een beetje ambassadrice'' gaf ze blijk op twee cd's op haar eigen naam. Ze kon het niet laten op de tweede daarvan, tussen twee traditionals in, een modern stuk van componist Tan Dun te spelen.

Op grond van haar aantrekkelijke profiel – Wu Man is kundig, veelzijdig en spontaan – was het geen wonder dat Yo-Yo Ma haar vroeg voor zijn Zijderoute-karavaan die vanaf vrijdag Amsterdam als pleisterplaats heeft.

Het geluid van de pipa, een peervormige viersnarige luit, heeft veel weg van de westerse mandoline. Maar Wu Man, hoe aanspreekbaar ook, weinig lijkt op de vrolijke Lien, over wie Jasperina de Jong in haar hit Wandelclub (1967) zong: `Dol op een man/ dol op een man/ dol op een man-dolien'. Het geluid van Wu Man is niet reuze gezellig, eerder helder en zeer pregnant. Daarachter zit een geschiedenis.

Wu Man: ,,Vroeger had de pipa zijden snaren. Dat resulteerde in een zeer zacht geluid en dat was ook gewenst, want de pipa werd bespeeld aan het hof van de keizers. Toen de pipa populairder werd en gebruikt werd in de opera en bij competities in de open lucht, ontstond er behoefte aan een forser geluid. In de jaren '50 kwamen de darm- en nylonsnaren in de mode en daarna kwam het staal. De pipa-spelers moesten aan de kunstnagels, anders zouden ze geen nagels overhouden. Ik speel dus met aangeplakte nagels van plastic en dat heeft weer tot gevolg dat mijn instrument flink te lijden heeft. Ik moet elke tien jaar mijn kast vervangen omdat die dan helemaal versleten is. Ik weet dat er in de westerse klassieke muziek jacht wordt gemaakt op oude en kostbare instrumenten, maar ik laat liever nieuwe bouwen. Ik heb een tamelijk felle speelstijl, het zou eeuwig zonde zijn daaraan een antiek instrument op te offeren.

,,Het aardige van het Zijderoute Festival is dat het een aantal zaken weer eens relativeert. Wat is Oost en wat is West? De pipa wordt beschouwd als een Chinees instrument, maar eigenlijk komt het uit Centraal-Azië. Dat ik op dit festival vooral traditioneel speel, past toevallig in het kader van de Zijderoute. Maar het betekent niet dat ik nu weer helemaal in het verleden zou duiken. Ik hoor regelmatig nieuwe dingen waarvan ik zeg `wow, dat zou ik zo op mijn pipa kunnen spelen'. Voor de luisteraar geldt die nieuwsgierigheid hopelijk ook: in het begin klinkt die pipa misschien even vreemd, maar daarna Ik zie geen enkel cultureel obstakel. Ik speel trouwens al voor de vierde keer in Nederland, dus veel mensen zijn al gewaarschuwd.''

Zijderoute Festival: 8 concerten 25/1 t/m 3/2 Concertgebouw en het Tropeninstituut. Extra nachtconcert van het `R'chestra: 26/1 24 uur, Concertgebouw. Wu Man is prominent te horen op 26/1 (Tropeninstituut) en 3/2 (Concertgebouw). CD: Wu Man solo ('93) + Wu Man & Ensemble ('96) samen op een dubbel-cd (Nimbus NI 7043/4)