Schrijvers: `Nederland moet koloniale verleden herbezien'

Op het eerste Winternachten-festival, in 1995, ging het er anders aan toe dan dit weekend. Haagse oud-Indischgasten konden toen nostalgisch terugblikken op tempo doeloe. Sindsdien heeft Winternachten zich ontwikkeld tot een volwaardig literair festival, en moesten zoete mijmeringen plaatsmaken voor kritische reflectie op het koloniale verleden. Op Winternachten 1998 werd een forumdiscussie gevoerd, waarbij de schrijvers Frank Martinus Arion en Adriaan van Dis pleitten voor de oprichting van een nationaal slavernijmonument. Bemoeienis met deze zaak van vele kanten heeft uiteindelijk geleid tot een monument dat op 1 juli dit jaar in het Oosterpark in Amsterdam onthuld zal worden.

`Wingewest van het geweten' was opnieuw de titel voor de forumdiscussie die zaterdagmiddag op Winternachten werd gevoerd onder leiding van Michaël Zeeman. Hier bleek dat het debat over het slavernijverleden met de komst van het monument nog lang niet is beëindigd. Volgens historicus en Indonesië-kenner Henk Schulte Nordholt probeerde het paarse kabinet ,,de put dicht te houden'' door opmerkelijk vlot de financiën te verstrekken. De vraag is of het monument en het geplande instituut voor educatie en herdenking voldoende zijn om iets te veranderen aan de onwetendheid en de desinteresse van het grote publiek. Ook de uit Curaçao afkomstige Arion vond dat de politiek, in het bijzonder minister Van Boxtel, zich er te gemakkelijk vanaf heeft gemaakt.

Dat zowel het kweken van `historisch besef' als een `herziening van ons zelfbeeld' wat betreft het Nederlandse koloniale verleden noodzakelijk is, daar waren alle deelnemers het over eens. ,,In Nederland wordt de officiële geschiedschrijving veel te gemakkelijk aanvaard'', zei schrijver Henk van Woerden. Als streven werd zelfs genoemd `de bewustwording van het gehele Nederlandse volk'. Als eerste zou in het geschiedenisonderwijs het verhaal van het slavernijverleden een plaats moeten krijgen. Schulte Nordholt gaf een subtiel voorbeeld van het vertekende beeld: op een recent eindexamen geschiedenis werd gewag gemaakt van `350 jaar Nederlandse relaties met Indonesië'. ,,We hebben in die tijd écht geen ambassadeurs uitgewisseld.'' Van Woerden meende dat ook schrijvers een belangrijke factor kunnen vormen in de correctie van de beeldvorming.

Schrijfster Cynthia McLeod ging in op de eis onlangs van de Stichting Eer en Herstelbetalingen Slachtoffers van de Slavernij in Suriname, dat de woorden `neger' en `creool' uit de Van Dale verwijderd moeten worden. ,,Een randverschijnsel'', zei ze. ,,Waar zijn deze mensen mee bezig?'' Een jongeman in de zaal stond op en zei geëmotioneerd dat hij het `ongelooflijk' vond dat McLeod die termen zo lichtvaardig gebruikte. ,,Het woord neger is een koloniaal concept. Er is geen negerland, geen negertaal'', zei hij.

Even leek er sprake van een werkelijk vlammende discussie. Van Woerden kalmeerde de boel: ,,Je moet niet bagatelliseren wat een naam iemand kan aandoen''.

De Zuid-Afrikaanse schrijver André Brink, voor het eerst aanwezig op het Winternachten-festival, zat erbij en keek ernaar. Aan het slot van het debat zei hij dat het hem verbaasde dat we hier zo druk met een monument bezig zijn. ,,In Zuid-Afrika zegt men, we willen geen monumenten, maar banen en huizen.''