Roeren in de poep van de Volksrepubliek

Spioneren behoort in veel landen tot de orde van de dag. Maar waarom de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, de mogelijke bron van de `bugs' in het toestel van de Chinese president, zich zo gemakkelijk liet verraden, is een raadsel.

Dat inlichtingendiensten proberen om er achter te komen wat staatshoofden, op reis of waar dan ook, met hun adviseurs bespreken is niets nieuws: spionage geldt niet voor niets als het op een-na-oudste beroep. Geheel in lijn met het spionagegezegde dat er wel bevriende landen bestaan, maar geen bevriende inlichtingendiensten bespioneert iedereen elkaar.

In die zin is de onthulling door de Financial Times en de Washington Post dat het VIP-toestel van de Chinese president Jiang Zemin zou zijn volgestouwd met meer dan twintig microfoons niet opmerkelijk. De microfoons werden ontdekt doordat nog altijd straling werd gemeten toen alle overige elektronische apparatuur was uitgeschakeld.

Inlichtingendiensten gaan een blik in het privéleven van buitenlandse kopstukken nooit uit de weg. Het inschatten van chantabiliteit van potentiële tegenstanders of het krijgen van inzicht in de psychologie van buitenlandse kopstukken behoren tot de algemeen geaccepteerde regels van het spionagespel. De Franse geheime dienst tapte in de jaren zeventig bijvoorbeeld de toiletpot af van de ongezond ogende sovjet-leider Leonid Brezjnev die op staatsbezoek in een Parijs hotel verbleef. De conclusie van het Franse speurwerk, dat de lever van de secretaris-generaal door de wodka was verwoest, rechtvaardigde de onsmakelijkheid ervan.

Toch roept de kwestie in China – afgezien van de technische aspecten, zoals het doorseinen van opgevangen gesprekken naar kunstmanen – een aantal grote vraagtekens op. Dat de Amerikaanse centrale inlichtingendienst CIA, dat is althans de meest voor de hand liggende verdachte, zoveel microfoons aan boord heeft weten te verstoppen is bijvoorbeeld opmerkelijk. Het hoe daarvan is nog wel te beantwoorden: ergens tijdens het ombouwen tot VIP-toestel zijn de microfoons in het luxe interieur ingebouwd, al dan niet met medeweten van de betrokken bedrijven. Maar waarom meende de CIA dat meer dan twintig `zendende' microfoons onopgemerkt kunnen blijven in een toestel dat, gezien de Amerikaanse herkomst, zeker de volledige aandacht van de Chinese contraspionagedienst heeft?

Een ander raadsel is de vraag waarom China de ontdekking naar de twee kranten heeft gelekt. Geheimhouding van de ontdekking was namelijk veel logischer geweest. Allereerst zou de meeluisterende spionagedienst op een dwaalspoor kunnen worden gezet door de verstopte microfoons alleen misleidende informatie te laten ontvangen. Dit soort misleiding is allesbehalve uniek. Berucht voorbeeld hiervan is de tunnel die de CIA onder de Muur in Berlijn groef om een ondergrondse telefoonkabel van de sovjet-strijdkrachten in Oost-Berlijn af te tappen. Het bestaan van deze tunnel was echter allang door een spion aan de sovjet-spionagedienst verraden. Om de Amerikaanse spionnen in de waan te laten bleven de sovjet-strijdkrachten de telefoonkabels gewoon gebruiken, maar dan zonder geheimen te verraden.

Ten tweede hadden de Chinezen de VS op het bestaan van de microfoons kunnen wijzen en in ruil voor hun stilzwijgen belangrijke Amerikaans concessies kunnen afdwingen.

Die toegemoetkomingen zouden zeer substantieel kunnen zijn. Het gegeven dat de Amerikaanse inlichtingendienst microfoons in VIP-toestellen inbouwt moet namelijk in veel mondiale hoofdsteden alarmbellen schel hebben doen afgaan. Veel regeringsleiders en bevelhebbers vliegen in toestellen met luxe interieurs die er in de VS zijn ingebouwd. Zo is in de Golfregio nauwelijks een staatshoofd te vinden die zich niet per mondain uitgeruste Boeing verplaatst. Ook in Zuid-Oost-Azië, het Verre Oosten en in Afrika vinden de luxe jets gretig aftrek.

Nog pijnlijker voor de VS zou de ontdekking zijn van afluisterapparatuur in luxe zakenjets van topmannen in het zakenleven. De Verenigde Staten hebben altijd beweerd niet aan economische spionage te doen. Het is een veilige veronderstelling dat op dit moment overal ter wereld VIP-vliegtuigen van Amerikaanse herkomst binnenstebuiten worden gekeerd.