Pianola

In de geluidsdragersgeschiedenis is de pianola geen grote rol toebedeeld – zo kort heeft de populariteit maar geduurd, en zo snel werd het instrument met zijn voorbespeelde rollen verdrongen door de grammofoon. En toch is de pianola meer dan een curiosum, zo blijkt eens te meer uit twee nieuwe cd's van het Pianola Museum in Amsterdam. Er komt een verrassend natuurlijke huiskamerklank tevoorschijn uit die minstens zeventig jaar oude rollen.

Renata is genoemd naar een tango van de Ramblers-leider Theo Uden Masman, die door hemzelf in 1923 beschaafd en in klassieke trant werd ingespeeld. Het is één van de twintig nummers uit de catalogus van een pianorollenfabriekje dat in de jaren twintig in de Jordaan was gevestigd, nota bene op loopafstand van het huidige museum. De andere stukjes – revue- en operetteliedjes, foxtrotjes en een charleston, maar ook een zes minuten durende suite van Oud-Hollandsche boerendansen – werden ingespeeld door anonieme pianisten. In het informatieve cd-boekje onthult museumconservator Kasper Janse dat de fabrieksdirecteur veel van die rollen door zijn zoon heeft laten maken: Guus Jansen, later een bekend radiopianist, die ook het Songfestival-succes Net als toen (1957) op muziek zette.

Het kwinkelt en twinkelt dat het een lieve lust is, soms iets nadrukkelijker dan op een met de hand bespeelde piano, maar soms ook aanzienlijk virtuozer dan in werkelijkheid zou kunnen. In een al ingespeelde rol konden de rollenmakers immers altijd extra gaatjes maken voor een vollere klank en een opvallender tremolo.

Naast dit voor pianola bewerkte strijkjesrepertoire verscheen ook de cd Happy days are here again, met Amerikaanse rollen uit dezelfde periode. En ook hier een ware vondst: een onbekend ragtime-nummertje van Scott Joplin, door hemzelf met razende vaart gespeeld. Gesyncopeerd muziekplezier, dat terecht aan de vergetelheid is ontrukt.

Renate, PM 03. Happy days are here again, PM 02. Pianola Museum, Amsterdam, tel. (020) 6279624, www.pianola.nl