Guantánamo Bay

Zijn de strijders van Al-Qaeda en de Talibaan die de VS op hun Cubaanse basis Guantánamo hebben opgesloten krijgsgevangenen? De Amerikaanse regering wijst dit van de hand: het gaat om ,,illegale combattanten''. Organisaties voor mensenrechten zeggen dat het wel degelijk om krijgsgevangenen gaat, zodat de Geneefse Conventies op hen van toepassing zijn. De Britse regering probeerde vorige week de controverse te sussen. De status van de gedetineerden onder de Geneefse Conventies is volgens haar niet wezenlijk van belang. Zij hebben op grond van het internationale humanitaire recht immers aanpraak op een menswaardige behandeling. Dat is een juiste conclusie. Toch doet het er wel degelijk toe of de Geneefse Conventies van toepassing zijn. Combattanten kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd voor het enkele feit dat zij aan gevechtshandelingen hebben deelgenomen; illegale combattanten wel. Erkennen dat de Afghaanse gevangenen onder de Geneefse Conventies vallen, beperkt dus de speelruimte van de Amerikanen. Voor krijgsgevangenen geldt dat ze na beëindiging van de vijandelijkheden zo snel mogelijk in vrijheid moeten worden gesteld. Dat staat berechting voor (oorlogs)misdaden niet in de weg. Maar daarvoor is een fatsoenlijk militair tribunaal vereist en niet de dubieuze speciale militaire commissies van de VS.

De Amerikaanse houding valt te verklaren uit de spanning waaronder het land staat. De Afghaanse strijders zijn geen lieverdjes. De omstandigheden in Afghanistan zijn precair. Er valt praktisch iets voor te zeggen hen over te brengen naar een veilige basis. Maar dat rechtvaardigt niet om ze te ketenen, te blinddoeken, te laten knielen of ze op te sluiten in getraliede hokken. Het contrasteert bovendien sterk met de behandeling van de Amerikaanse Talibaanstrijder, die naar huis wordt gestuurd voor een gewoon proces.

Het Rode Kruis is nu toegelaten op Guantánamo Bay. Volgens nog onbevestigde berichten is het Witte Huis bezig de scherpste kantjes af te slijpen van de militaire commissies. Dat zijn hoopvolle tekenen voor een herstel van de Amerikaanse waarden, die ruim twee eeuwen een voorbeeldfunctie vervullen in de wereld.