België zit klem tussen ambities en tegenslag

In België zijn de politieke spanningen binnen de paars-groene coalitie zó opgelopen, dat premier Guy Verhofstadt er zelfs even de brui aan gaf. Er is veel conflictstof.

Crisissfeer in de Wetstraat. Dat is voor Belgen niet echt groot nieuws. Openlijke ruzies passen in de politieke cultuur van het federale België, waar behalve ideologische ook communautaire verschillen de politici steeds weer parten spelen. Tijdens het kortstondige kabinet-Eijskens in 1980 gingen ministers zelfs in staking.

Huidig premier Guy Verhofstadt zorgde vrijdag voor een primeur door zelf enige uren het bijltje erbij neer te gooien. Hij weigerde de kabinetszitting te leiden zolang er geen excuses kwamen van de leider van de Franstalige groene coalitiepartner Ecolo. Deze had de liberale premier voor de radio te veel een partijpoliticus genoemd, te Vlaams en ,,te weinig de premier van alle Belgen''.

Dit weekeinde werd Verhofstadts paars-groene coalitie onaangenaam verrast doordat een politieke geestverwant, de liberale senator Jean-Marie Dedecker, heimelijk een journalist meenam bij een gevangenisbezoek aan de van meervoudige kindermoord verdachte Marc Dutroux.

Daaraan waren de hele week al irritaties vooraf gegaan naar aanleiding van de `prioriteitennota'. Daarmee wil Verhofstadt zijn kabinet een nieuwe impuls geven voor de anderhalf jaar die nog resteren tot de volgende verkiezingen. De premier was volgens velen de greep een beetje kwijtgeraakt door z'n veelvuldige afwezigheid het afgelopen half jaar tijdens het Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie. De christen-democratische oppositie verweet hem ,,bij tussenlanding'' te regeren.

De laatste maanden kwam het al geregeld tot openlijke onenigheid binnen de coalitie. Zo wekte Verhofstadt de woede van de Waalse socialistische leider Elio di Rupo door bij het faillissement van luchtvaartmaatschappij Sabena (met de staat als meerderheidsaandeelhouder) als echte liberaal het ondernemerschap van de overheid onder vuur te nemen. De flamboyante Di Rupo, die een reputatie heeft als het om gepeperde uitspraken gaat, sprak meteen maar van een ,,waardeloos'' EU-voorzitterschap van Verhofstadt.

Eerder waren er problemen over de overheidsrol bij spoorwegen en posterijen. Daarnaast ruziën groene en socialistische ministers al maanden over wie de meeste schuld heeft aan de grote verkeersonveiligheid – in België vallen veel meer verkeersdoden dan in Nederland.

Ook het migrantenstemrecht is een potentiële splijtzwam. De liberale VLD van Verhofstadt wil er in deze regeerperiode niet aan, uit vrees het extreem-rechtse Vlaams Blok in de kaart te spelen. De hervorming van justitie – net als de reorganisatie van de politie een prioriteit sinds de Dutroux-affaire over misbruikte en vermoorde kinderen – gaat moeizaam. Het vergroot de politieke nervositeit, te meer daar ook de economische vertraging steeds meer zorgen baart. [Vervolg BELGIË: pagina 4]

BELGIË

'Premier blijft prediker'

[Vervolg van pagina 1] Na verschijning van de prioriteitennota eiste vice-premier Johan Vande Lanotte (Begroting) van de Vlaams-socialistische SPA ,,meer sociale accenten''. De groene partijen Agalev en Ecolo zeiden hetzelfde en voegden er hun wensen (ecotax) aan toe. Daarentegen vond VLD-minister Rik Daems (Overheidsbedrijven) dat de nota ,,niet liberaal genoeg'' kon zijn. Aan het eind van de week was er weinig veranderd, waarna Ecolo-voorman Philippe Defeyt zijn gal over de premier spuwde.

Ingewijden bevestigden dat Verhofstadt zelfs dreigde ontslag aan de koning aan te bieden. De premier gaf z'n `staking' pas op, nadat de groene partijen ,,hun vertrouwen in de capaciteit van de eerste minister om de regering te leiden'' schriftelijk hadden bevestigd. De gevraagde excuses – Verhofstadt leverde zelf een panklare tekst – kwamen er dus niet.

De Franstalige groenen vierden gisteren op een congres in Namen dat de prioriteitennota toch een ,,evenwichtig'' document was geworden. Ecolo, met bijna 20 procent in Wallonië relatief de grootste groene partij in Europa, moet het hardst knokken voor z'n positie in de coalitie. De concurrentie met de Parti Socialiste van Elio di Rupo, verreweg de populairste Waalse politicus, is hevig. Bovendien ziet de Franstalige liberale PRL van minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel het lastige Ecolo liever uit de regering verdwijnen. Bij Verhofstadsts VLD neemt met de verkiezingen van 2003 in aantocht de profileringsdrang toe. Zij moet, omwille van machtsbehoud, groter blijven dan de Vlaamse christen-democraten.

Dagblad De Standaard constateerde dit weekeinde dat de federale regering ,,geen profeet, maar een diplomaat'' nodig heeft als premier. Die behoefte is des te groter sinds zich vorige week een communautair conflict met crisispotentie aandiende over het Vlaamse plan om de `eigen' werknemers een extra premie te geven wanneer ze tijdelijk verlof nemen. Dat zet volgens Wallonië de gelijke behandeling van werknemers in België op losse schroeven. Di Rupo noemde de afloop van deze ruzie gisteren ,,fundamenteel voor de toekomst van het land''.

Kan Verhofstadt, die heeft beloofd België na de Dutroux-affaire en de dioxinecrisis tot een modelstaat te maken, de diplomatenrol spelen? ,,Hij heeft een stijl die zeer geëngageerd is'', zegt een anonieme minister eufemistisch. In z'n jonge jaren werd de intussen 48-jarige Verhofstadt om z'n betweterigheid – `da joenk' was z'n bijnaam – als politiek leider een tijdje de woestijn ingestuurd. Hij kwam volgens eigen zeggen als herboren terug. Toch zijn er geregeld verhalen over een driftige premier, die zich al kwaad maakt over een negatief krantenartikel. ,,Hij gelooft zó in z'n eigen gelijk, dat hij weinig empathie met andersdenkenden heeft'', aldus Kris Deschouwer, hoogleraar politicologie aan de Vrije Universiteit Brussel, twee dagen voordat de premier in `staking' ging. Deschouwer: ,,Verhofstadt blijft een prediker.''