WAO-plan nu al ondergraven

SER-onderhandelaars spraken gisteren al over een historisch WAO-akkoord. Maar de kans dat dit plan ooit wordt uitgevoerd lijkt niet zo groot.

Hans Hoogervorst en Willem Vermeend zaten gisteravond gezellig keuvelend tegenover elkaar in een vliegtuig naar het Spaanse Burgos. De beide bewindslieden van Sociale Zaken waren op weg naar een bespreking met hun Europese collega's. Over de WAO hebben de VVD'er Hoogervorst en de PvdA'er Vermeend het niet uitgebreid gehad. Ze weten wel van elkaar hoe ze er over denken.

Officieel sloten Vermeend en Hoogervorst, die nog niet op het akkoord in de Sociaal Economische Raad over een nieuw WAO-stelsel wilden reageren, zich gisteren aan bij de woorden die premier Kok uitsprak na afloop van de ministerraad. Kok zei dat ,,het positieve overheerst''. Het SER-advies zou als basis moeten dienen voor een kabinetsstandpunt, dat idealiter nog deze regeerperiode vorm zou moeten krijgen.

Bij de presentatie van het moeizaam bereikte `onderhandelaarsakkoord' sprak SER-voorzitter Herman Wijffels gisteren grote woorden. ,,De tijd dat de WAO een easy way out was voor bijvoorbeeld arbeidsconflicten en andere problemen op het werk is voorgoed voorbij.'' Sommige onderhandelaars hadden het zelfs over een historisch akkoord. Maar hoe houdbaar het bijvoegsel `historisch' is, is nog maar de vraag. De politieke kloof die al bijna acht jaar bestaat tussen de VVD en PvdA lijkt sinds gisteren niet minder diep te zijn geworden.

Vermeend zal zich goed hebben kunnen vinden in de overwegend positieve woorden van zijn partijgenoot Kok. Hij heeft aldoor gezegd, en dat is nu ook de kern van de reactie van zijn partij, grote waarde te hechten aan een SER-advies, hoe het ook zou luiden. Zo zei zijn PvdA-collega Kamerlid José Smits: ,,Als de belangrijke spelers het eens zijn over een koerswijziging met de WAO, dan komt er ook een koerswijziging.''

Maar de liberaal Hoogervorst moet zich minder senang hebben gevoeld bij Koks reactie. In lijn met eerdere uitlatingen van Hoogervorst zelf, reageerde de VVD gisteren uiterst kritisch. VVD'er Wilders noemde het ,,onbegrijpelijk'' dat de werkgevers en vakbonden het WAO-probleem willen oplossen door allereerst de uitkeringen te verhogen. De SER wil dit voor de groep duurzaam, volledig arbeidsongeschikten met een procent of vijf verhogen. Hier zal echter een grote aanzuigende werking vanuit gaan, vreest de VVD. Steun krijgen de liberalen op dit punt van de rekenmeesters van het Centraal Planbureau (CPB). Het CPB trok over het hele plan deze week wel een positieve conclusie. Een uitvoeriger analyse zal de kosten en baten van het SER-plan de komende weken nog beter in beeld moeten brengen. Het kabinet hecht hier grote waarde aan, zo zei Kok.

De komende weken zal ook duidelijk moeten worden of het SER-advies wel een unaniem advies wordt. Het SER-kroonlid Robin Linschoten, oud-VVD-staatssecretaris, had gisteren weinig lovende woorden over voor het akkoord. Hij vindt, net als zijn partij, dat er te weinig financiële prikkels voor zowel werknemer als werkgever overblijven om arbeidsongeschiktheid te voorkomen. Linschoten kenschetste het akkoord als een ,,eclatant succes voor de vakbeweging''.

Veel losse eindjes aan het akkoord behoeven nog verduidelijking en verbetering, voordat het kabinet er mee uit de voeten kan. Zo is onduidelijk of bestaande WAO'ers ook niet het recht hebben op de verhoogde uitkering. Wijffels zei gisteren dat de SER dit nog niet zeker weet, maar dat hij denkt dat het juridisch mogelijk is om `oude gevallen' uit te sluiten. De commissie-Donner trok in zijn rapport een andere conclusie op dit punt. Mochten inderdaad tienduizenden oude WAO'ers voor een hogere uitkering in aanmerking komen, dan gaat het hele plan mogelijk miljarden meer kosten en komt de politieke haalbaarheid nog meer op het spel te staan.

De paarse coalitie heeft steeds gezegd de WAO liever geen onderwerp voor de verkiezingscampagne te laten worden. Beter kan het kabinet de WAO nog deze kabinetsperiode regelen, zodat wat dit onderwerp betreft de weg vrij is voor een nieuwe coalitie met VVD en PvdA. Premier Kok was niet erg optimistisch. ,,Het wordt moeilijk. Niet alleen omdat we het er natuurlijk wel over eens moeten worden, maar ook omdat het nog zo kort dag is.''

Binnen de VVD zijn al geluiden te horen dat de WAO maar wel een verkiezingsitem moet worden. Maar dat `echte' arbeidsongeschikten geen hogere uitkering mogen krijgen, is moelijk aan de kiezer uit te leggen. Bovendien kunnen andere partijen er in dat geval vrij gemakkelijk op wijzen dat de VVD als enige een lang verwachte aanpak van het grootste sociaal-economische probleem dwarsboomt. Zelfs de eigen natuurlijke achterban, de werkgevers, weet de VVD dan niet achter zich.