`NS-personeel loopt weer harder'

Bijna 84 procent van de treinen reed vorige week op tijd. Weinig storingen, gunstig weer en een nieuwe directie. ,,Dus zet je je beste beentje voor.'' Droegen saboterende machinisten en conducteurs bij aan het vertrek van NS-directeur Hans Huisinga?

Week één: 81,3 procent. Week twee: 83,6 procent. Het zijn percentages waar Hans Huisinga van droomde. Begin dit jaar stapte de NS-topman onder druk van minister Netelenbos (Verkeer) op, omdat de zogenoemde punctualiteit in 2001 bleef steken op 79,9 procent.

Netelenbos had in september vorig jaar in een prestatiecontract met NS afgesproken dat ten minste 80 procent van de treinen op tijd moest rijden. Begin januari werd duidelijk dat NS dat net niet haalde, wat voor Netelenbos aanleiding was om de raad van commissarissen te verzoeken de directie te ontslaan. De raad weigerde en stapte zelf op, samen met Huisinga.

De vakbonden en de zogenoemde personeelscollectieven hadden al veel eerder dan Netelenbos het vertrouwen in Huisinga opgezegd en zijn vertrek geëist. Han Noten, de pasbenoemde NS-directeur personeelszaken, signaleerde eind vorig jaar dat sommige conducteurs en machinisten met opzet te laat met de trein vertrokken om dit doel te bereiken. Een deel van het NS-personeel saboteerde volgens Noten de dienstregeling. ,,Ik schaam me om het te vertellen, maar er zijn collega's die wachten tot de klok een minuut over vertrektijd is voordat ze een signaal geven'', zei de directeur in het televisieprogramma Buitenhof.

In de media reageerden de bonden en personeelscollectieven furieus op de opmerkingen van Noten, maar een maand later blijkt dat steeds meer treinen op tijd rijden. Er zijn weinig technische storingen. Het aantal suïcides valt mee. En het weer is relatief gunstig. Dat zijn de verklaringen van de personeelscollectieven in Arnhem, Den Bosch, Amersfoort, Rotterdam, Amsterdam en Hoorn. ,,Maar met deze nieuwe directie zetten we ons beste beentje voor'', zegt machinist Arend den Oudsten op het perron van Den Haag Centraal. ,,Er heerst een sfeer van: we geven Karel (Noordzij, de opvolger van Hans Huisinga, red.) een faire kans. Wij tonen onze goede wil en dat betekent dat onze verwachtingen van zijn nieuwe plannen hooggespannen zijn.''

Den Oudsten, zo'n vijftien jaar `op de bok', verwacht dat het veel bekritiseerde `rondje om de kerk' zal worden geschrapt. ,,Wil je mensen motiveren, dan moet je ze geen routinematige handelingen laten verrichten. Ik verwacht dat Noordzij leert van de fouten van zijn voorganger. Hij lijkt me geen ezel.''

In de personeelskantine op de eerste verdieping van het station in Hoorn zitten conducteurs en machinisten aan een ronde tafel. Broodtrommeltjes worden uitgepakt, ze doen `een bakkie' en vertellen elkaar de laatste NS-nieuwtjes.

,,Mensen praten weer met elkaar'', zegt Bert Putters, kaderlid van de vakbond VVMC en oud-woordvoerder van het personeelscollectief Noord-Holland Noord. ,,Problemen worden weer gedeeld en samen wordt naar een oplossing gezocht. Toen Karel Noordzij aantrad, kregen we een keurig brief. Die heb ik van Huisinga nog nooit gekregen. Van hem kregen we alleen decreten. Ik noemde hem altijd onze eigen Poetin.''

Putters collega Ben van Os, ook VVMC-kaderlid, vult aan: ,,De nieuwe directie gunnen we het vertrouwen. De mensen hadden geen vertrouwen meer in Huisinga, waarom zou je dan nog je best doen? Dat is toch geen sabotage?''

Nu ,,gaan de schouders er onder'', zegt Van Os. Hij vertelt dat mensen weer bereid zijn een vrije dag op te offeren wanneer ze moeten inspringen voor een zieke collega. ,,De meeste machinisten en conducteurs houden van dit bedrijf. Wanneer er ook naar ons wordt geluisterd, zetten we de dienstverlening hoog in het vaandel.'' En dienstverlening heeft, zo legt hij uit, te maken met inzet. ,,Even iets harder lopen van de ene naar de andere trein om toch op tijd te vertrekken.'' En in de kantine worden de boterhammen soms sneller opgegeten. ,,Door een vertraging kom je bijvoorbeeld tien minuten te laat in de kantine. Wanneer je vasthoudt aan je volledige schaft betekent dit dat de volgende trein waar je op zit ook weer met tien minuten vertraging vertrekt. Sinds een paar weken bemerk ik een sfeer van `dan maar even snel eten, de treinen moeten weer op tijd rijden'.''

In heel het land leiden de collectieven op dit moment een sluimerend bestaan. De personeelscollectieven ontstonden in 2000. Ze waren gefrustreerd door de opstelling van de vakbonden, ze stelden zich in hun regio onafhankelijk op en waren fel tegen het beleid van Huisinga. ,,Hij moest weg'', zegt een NS'er die anoniem wil blijven en lid is geweest van het Personeelscollectief Amersfoort. ,,Er was een sfeer van: de directie pest ons, wij pesten de directie. Dus nog even naar de wc als de trein op het punt staat te vertrekken. Dat ging over de rug van de passagiers, maar we hebben ons doel bereikt. De sfeer is nu positief, er is weer respect en vertrouwen.''

In Amersfoort en Hoorn zijn de personeelscollectieven opgeheven. ,,Binnen het bedrijf is weer sprake van normale verhoudingen'', verklaart zegt Putters, ,,Dus daar is geen plaats voor collectieven.''