Luchtmacht liep ver voor politiek uit

De luchtmacht is de afgelopen jaren ver vooruit gelopen op de politieke besluitvorming over de opvolging van de F-16. Ruim voordat de eerste brief over een nieuw jachtvliegtuig naar de Kamer ging, koos de luchtmacht al voor de Amerikaanse Joint Strike Fighter (JSF).

Dat blijkt uit onderzoek van deze krant op basis van interne documenten van verschillende departementen over de jaren 1998-2002. Een woordvoerder van Defensie erkent dat de besluitvorming niet goed is verlopen en dat de luchtmacht ,,voor de muziek uit'' liep. Volgens hem zijn ,,vooringenomen standpunten'' inmiddels gecorrigeerd.

Uit de stukken blijkt dat op het ministerie al in 1999 grote irritaties ontstonden over de manier waarop de Kamer over het nieuwe toestel werd geïnformeerd. Zo had topambtenaar E. Wellenstein het in een intern beraad over politieke sturing, ,,political guidance ten faveure van de JSF, ook richting Kamer''. Een nota van de directie algemene beleidszaken spreekt van ,,een ongewenste sluipende vastlegging (...) die afbreuk kan doen aan de ruimte voor de bewindslieden om politieke afwegingen te maken in breed perspectief''.

Het kabinet beslist binnenkort of Nederland voor 800 miljoen dollar deelneemt in het ontwikkelingsprogramma van de JSF (EMD-fase), in ruil voor orders voor het bedrijfsleven. Deelname aan de ontwikkeling betekent ook aanschaf van de JSF vanaf 2010. Twee andere jagers, van het Europees consortium Eurofighter en het Franse Rafale, zijn ook kandidaat.

Het ministerie van Financiën is kritisch over de rol van Economische Zaken, dat wil meedoen aan de ontwikkelingsfase vanwege het belang voor de luchtvaartindustrie. Daarvoor is ,,geen overtuigende argumentatie'', schrijft Financiën op 1 november 2001. ,,Een eigen visie op of onderbouwing van het belang van dit beleid voor de Nederlandse economie als geheel, en in het bijzonder (...) van eventuele EMD-deelname, ontbreekt.''

De huidige bewindslieden op Defensie, de VVD'ers De Grave en Van Hoof, hadden zorgen over de vroege keuze van de luchtmacht voor de JSF. Staatssecretaris Van Hoof hield tijdens een vergadering in maart 1999 tot teleurstelling van de luchtmacht alle opties open.

Zaterdags Bijvoegsel pagina 25