GODZILLA

De oorspronkelijke film Godzilla uit 1954 kan eigenlijk niet op één lijn worden gesteld met het spektakel van Jurassic Park, ook al is het beest Godzilla het oudere broertje van de dino's uit Hollywood. Godzilla is een onverbloemd protest tegen kernwapens. Spektakelfilm, sociaal protest én kassucces tegelijk.

Godzilla is een prehistorisch monster uit de Juratijd, dat millennialang rustig voortleefde in een onbekende wereld, diep verborgen onder de Stille Oceaan. Kernproeven veranderen de structuur van de aardkorst en vernietigen Godzilla's wereld. Door de proeven radioactief geworden komt hij boven water en gaat in Japan verhaal halen. Nadat half Tokio is vernietigd, weet de held van het verhaal met opoffering van eigen leven Godzilla te vernietigen. In de laatste scène geeft de vermoeide professor die het onderzoek naar Godzilla leidde de kijker de moraal mee: ,,Men moet niet denken dat Godzilla de laatste van zijn soort was. Als de proeven met waterstofbommen doorgaan komen ergens ter wereld zijn soortgenoten weer tevoorschijn.''

Proeven met waterstofbommen waren in 1954 een bijzonder actueel thema voor Japan. Op 1 maart van dat jaar werd het Japanse vissersschip Fukuryu Maru 5 in de Stille Oceaan overdekt met radioactieve as, korte tijd nadat de opvarenden midden in de nacht in de verte een schijnsel hadden gezien, gevolgd door het geluid van een ontploffing. Wat ze hadden gezien was een Amerikaanse bovengrondse proef met een waterstofbom bij de Marshall Eilanden. De bom was zwaarder dan de Amerikanen hadden verwacht, honderden malen vernietigender dan eerdere kernbommen.

De radioactieve straling die de Japanse vissers hadden ondergaan was zo sterk dat een van hen hetzelfde jaar nog overleed. Tonnen vis die Japanse vissers in de omgeving van de eilanden uit het water hadden gehaald werden afgekeurd en begraven. Huisvrouwen in Tokio begonnen handtekeningenacties voor een verbod op kernwapens. ,,Angst voor radioactieve straling was reëel en de voedingsbodem voor Godzilla'', zei de componist van de filmmuziek jaren later.

De regisseur van de film, wijlen Inoshiro Honda, zag kort na de oorlog met eigen ogen het vernietigende effect van de atoombom op Hiroshima. Volgens een recente terugblik van de regionale krant van Hiroshima zou Honda vaak tegen zijn omgeving hebben gezegd: ,,Hoe zou het in 's hemelsnaam mogelijk zijn het ellendige beeld van toenmalig Hiroshima en de angstaanjagendheid van radioactiviteit in beeld te brengen?''

Het incident met de Fukuryu Maru 5 gaf Honda een aangrijpingspunt. Vijf maanden later ging zijn film in première. De openingsscène van Godzilla vissers zijn getuige van een kernexplosie is een directe verwijzing. Het verschil is dat de vissers nu spoorloos verdwijnen, slachtoffers van een opgeschrikt monster. ,,De onheilspellende echo van Godzilla's gekrijs is benadrukt om de bij de kijker de angstaanjagendheid van radioactiviteit in te prenten'', aldus de eerder genoemde krant uit Hiroshima.

Bijna tien miljoen kijkers trok de eerste Godzilla-film in 1954. Godzilla overleefde de film niet en het is nimmer de bedoeling geweest een vervolg te maken, maar filmstudio Toho heeft Godzilla later weer als melkkoe uit de kast gehaald. Recentelijk ging in Japan deel 25 van de cyclus in première. De maatschappelijke boodschap is in de latere films sterk verzwakt of zelfs geheel weggevallen. In een van de films trekt Godzilla ten strijde tegen kernenergie en voor de goede verstaander is dit op te vatten als een pleidooi voor schone energie.

Vooral oudere kijkers herinneren zich ook bij het kijken naar latere, inhoudelijk flinterdunne Godzilla's de oorspronkelijke boodschap. Een half jaar terug schreef een commentator in de regionale krant Fukushima Minpo over zijn gang naar de bioscoop met zijn kleinzoon voor Godzilla nr. 24. Terwijl de kleinzoon vraagt wanneer het gevecht met Godzilla eindelijk begint, mijmert de oudere man over het thema van de film: in het menselijk verlangen naar gemak is tegelijk een duivels gevaar verborgen, het gevaar dat we dingen creëren die we niet meer kunnen controleren, zoals Godzilla. De strijd tegen Godzilla, meent de commentator, is dus eigenlijk de strijd tegen gemakzucht in de mens zelf.