Vrouwen vervolgd wegens abortus

In Portugal staan zeventien vrouwen terecht omdat zij illegaal een abortus zouden hebben ondergaan. Volgens tegenstanders van het proces illustreert de strafzaak de achterlijkheid van de Portugese wet.

Zeventien Portugese vrouwen die ervan worden beschuldigd dat zij illegaal een abortus hebben ondergaan krijgenwaarschijnlijk vandaag te horen welke straf ze krijgen als de rechtbank in Maia, een voorstad van Porto in het noorden van Portugal, uitspraak doet in een geruchtmakend abortusproces.

Het proces, waarin tevens vijfentwintig personen terechtstaan omdat ze deel zouden uitmaken van een ,,abortusnetwerk'', geldt als de grootste abortuszaak onder Portugals geldende wetgeving. Deze staat abortus slechts toe in noodgevallen, zoals zwangerschap als gevolg van verkrachting, of indien het leven van de moeder ernstig gevaar loopt als gevolg van de zwangerschap. De vrouwen, onder wie een zestienjarig meisje en een zieke, alleenstaande vrouw, kunnen veroordeeld worden tot drie jaar gevangenisstraf.

Het proces geldt voor velen in Portugal als de ultieme consequentie van de halfslachtige wijze waarop de inmiddels demissionaire regering van de socialistische premier António Guterres met de abortuskwestie is omgesprongen. Het Portugese parlement nam in 1998 een wet aan die de abortus uit de strafwet haalde. Ex-premier Guterres, praktiserend katholiek, besloot evenwel deze wetswijziging te onderwerpen aan een referendum. Vooral de in Portugal nog altijd machtige katholieke kerk zette daarbij alle zeilen bij om de nieuwe wet te torpederen. Bij een uiterst lage opkomst, die ver bleef onder de vereiste 50 procent, haalden de tegenstanders van abortus 52 procent van de stemmen. Daarna werd de wetswijziging voor onbepaalde tijd in de koelkast gezet.

Tegen het proces is internationale steun gemobiliseerd door de Portugese Ilda Figueiredo, communistisch afgevaardigde in het Europees Parlement. Zij wist meer dan achthonderd handtekeningen te verzamelen van politici, intellectuelen en kunstenaars tegen het proces. De leider van de Portugese vereniging voor gezinsplanning, Duarte Villar, beschouwt het proces als een uiting ,,van de totale hypocrisie'' die op dit moment in Portugal zou heersen ten aanzien van abortus. Volgens hem getuigt de Portugese wet in vergelijking met de regelingen in de andere landen van de Europese Unie van volstrekte achterlijkheid.

Volgens onderzoekers laten jaarlijks meer dan 190.000 Portugese vrouwen een abortus plegen, een cijfer dat op het niveau van een Derdewereldland ligt. De meeste vrouwen laten de ingreep verrichten in Spanje of een ander land waar de wetgeving soepeler is. In Portugal zelf zijn ze veelal aangewezen op dure privé-klinieken. Bovendien worden naar schatting jaarlijks 20.000 abortussen clandestien gepleegd onder omstandigheden die niet voldoen aan de minimale vereisten.

Voor de abortuszaak in Maia moest de rechtbank uitwijken naar het lokale sportcentrum om het grote aantal verdachten te horen. Van de zeventien verdachte vrouwen hebben er twee bekend dat zij hun abortus hebben laten uitvoeren bij de hoofdverdachte, een verpleegster-vroedvrouw. Zij vormde, volgens de aanklacht, het middelpunt van een clandestiene abortusorganisatie waar verder ook taxichauffeurs en apothekers bij waren betrokken.