Paniek in de tent

Nog maar een kleine vier maanden te gaan tot de verkiezingen en dat is te merken. In Den Haag lijkt de totale paniek te zijn uitgebroken. Een buitenstaander heeft het gemunt op het Binnenhof met als belangrijkste doel de daar heersende conventies te doorbreken. En erger nog: hij komt niet alleen. Volgens de laatste peiling van Interview/NSS in opdracht van het televisieprogramma NOVA komt Pim Fortuyn met nog vijftien anderen onder de vlag van Leefbaar Nederland een plaats in het parlement opeisen. Natuurlijk, het is maar een peiling. Maar het is voor de gevestigde partijen in de Tweede Kamer wel een uitermate verontrustende peiling. Zelfs als het allemaal wat minder voorspoedig met de zegetocht verloopt, heeft Leefbaar Nederland nog altijd een goede kans uit te groeien tot de vierde partij van het land.

Maar waarom zou het slechter gaan? Vooralsnog wijst niets er op dat de `losgeslagen' kiezers terugkeren naar de oude partijen. Integendeel, al het nieuws dat momenteel uit Den Haag komt geeft een groeiend deel van het electoraat een uitstekend alibi eens `goed vreemd' te gaan. De bellers naar de talloze phone-in programma's op de verschillende radiozenders lieten er de afgelopen dagen in elk geval geen misverstand over bestaan: ,,het zootje in Den Haag kan vertrekken''. Wellicht niet representatief maar wel illustratief. Het ruikt in het land naar grote schoonmaak.

Eindelijk dringt het ook tot de gevestigde politieke orde door dat er op 15 mei aanstaande bij de verkiezingen iets spectaculairs kan gebeuren. Tijdenlang is de electorale potentiefactor van Leefbaar Nederland ontkend. Een Leefbaar-partij was alleen levensvatbaar op het lokale vlak, luidde de redenering. Daar kon een dergelijke beweging zich namelijk profileren op één kiezersgevoelig thema, meestal te vinden in de sector verkeer en vervoer. Verkeerd gedacht dus. `Den Haag' was even vergeten dat er op het landelijke vlak ook wel degelijk een thema speelt met een hoge negatieve gevoelswaarde waarop veel kiezers zich weten te verenigen: Den Haag zelf. Dat de toenemende aversie tegen de besloten bestuurdersvereniging aan het Binnenhof niet door de aangeklaagden werd opgemerkt, is ongetwijfeld het beste bewijs van het probleem.

Het voorlopig antwoord hebben de bedreigden gevonden in plotselinge daadkracht. Allereerst was er het spoor. Op ééntiende punt is president-directeur Huisinga van de Nederlandse Spoorwegen voor zijn examen gezakt. Tachtig procent van de treinen op tijd, moest de eindstand van 2001 zijn. Het werd 79,9 procent en dus kon Huisinga vertrekken. Binnen zes maanden moet er nu orde op zaken worden gesteld. Voorbij is het met de markt- en privatiseringsdoctrine die het zicht op een normale treinenloop zo lang heeft belemmerd. Minister Netelenbos van Verkeer heeft althans voor even de macht gegrepen.

En dan is er nog de bolletjesoperette op Schiphol. De tijden dat de coke met medeweten van justitie in het kader van gecontroleerde doorlevering met honderden kilo's tegelijk in containers het land binnenkwam, is voorbij. Steeds vaker gaat het maar nu zonder medeweten van Justitie om grammen in bolletjes in magen van schlemielige koeriers. Het door cellentekort geplaagde openbaar ministerie reageerde praktisch en stuurde een deel van deze drugsmarionetten met een dagvaarding terug. Maar dat is een vorm van pragmatisme die geen enkele politieke partij een paar maanden voor de hectische verkiezingen voor zijn rekening durft te nemen.

Zodoende is het al ruim een week lang collectief prijsschieten op VVD-minister Korthals van Justitie. De man die, wijzer geworden door de ervaringen van zijn voorgangers, zijn hele ambtsperiode gespitst was op elke bananenschil beweegt zich inmiddels op een spiegelgladde politieke ijsvloer. Een krachtdadig bolletjesbeleid met onorthodoxe maatregelen ligt voor de hand. Daarbij zal niet op enkele tientallen miljoenen meer worden gekeken. Het beeld dat de rechtsstaat niet met zich laat sollen mag in verkiezingstijd wat kosten.

Rustig overwogen en afgewogen beleid hoeft de komende tijd niet te worden verwacht. Als er momenteel iets in Den Haag regeert is het nervositeit. Dat kan nog tot rare uitbarstingen leiden. Er liggen opeens kilo's politieke springstof. Zo zit de VVD met een gigantisch probleem nu deze partij door de `affaire-Korthals' van het criminaliteitsthema is beroofd. PvdA-leider Melkert en zijn D66-collega De Graaf zijn al dankbaar in het vacuüm gesprongen. Hoe ongestraft kunnen zij dit doen? Wie de PvdA wil uitdagen roept dat er op de WAO bezuinigd moet worden. Dat doet de VVD dan ook.

Maar het is juist die onderlinge strijd waar een groeiend deel van de kiezers nu even geen boodschap aan heeft. Paars heeft de afgelopen zeven jaar geregeerd en dus krijgt ook paars als geheel de rekening gepresenteerd: PvdA, VVD en D66 staan allemaal op verlies. Overtuigende oppositie tegen het kabinet heeft het CDA nauwelijks weten te voeren dus wordt die partij ook niet beloond.

Het is al vaker opgemerkt: paars is in feite een nationaal kabinet waaraan het CDA heeft vergeten deel te nemen. Dat betekent dat de oppositie, afgezien van enkele kleine partijen, niet aan het Binnenhof zetelt, maar elders. De onstuimige virtuele opkomst van Leefbaar Nederland bewijst dat. Maar als Leefbaar Nederland de werkelijke oppositie vormt, geeft dit ook aan met wie de paarse partijen de strijd dienen aan te gaan. Niet met elkaar, maar met Leefbaar Nederland.