Madrassa's vrezen seculier Pakistan

Een harde aanpak van koranscholen kan in Pakistan leiden tot een islamitische revolutie.

Op de vloer van een klaslokaal van de Jamia-tul-Uloom Al-Islamia Al-Faridia zitten tientallen kinderen achter kleine lessenaartjes. Hun bovenlichamen bewegen zich ritmisch op en neer, terwijl ze teksten uit de koran prevelen. Een leerling die straf heeft gekregen, staat in de hoek met zijn lesboek in de hand. De madrassa, prachtig gelegen tegen de Margalla Hills even buiten Islamabad, telt 1.300 leerlingen. In enkele dependances studeren nog eens 900 meisjes.

De Al-Faridia-madrassa is een van de grootste koranscholen in Pakistan. Hier leren kinderen vanaf acht jaar de koran. Als ze na enkele jaren het heilige boek van buiten kennen, kunnen ze overstappen naar het `hogere' onderwijs. De belangrijkste richtingen zijn studie van de `islamitische kennis' en specialisatie in islamitische jurisprudentie. Vorig jaar meldden zich 3.000 leerlingen aan, van wie er slechts duizend konden worden toegelaten. Nu al puilen de klaslokalen en de slaapzalen uit. Onderwijs, kost en inwoning zijn gratis. De ouders geven alleen zakgeld. Het instituut draait volledig op particuliere giften en wil dat ook zo houden, zegt de onderrector, maulana Abdul Rashid Ghazi.

De madrassa wenst gevrijwaard te blijven van overheidsbemoeienis, ook als president Musharraf zegt dat hij het onderwijs slechts wil aanpassen aan de noden van de huidige maatschappij. ,,Wij staan al geregistreerd. Dat is dus geen probleem'', zegt Ghazi. ,,Maar wat is de volgende stap? Natuurlijk zouden wij ook wel meer computers willen hebben. Maar wat bedoelt Musharraf met modern onderwijs? Op andere universiteiten worden studenten opgeleid tot dokter of ingenieur. Wij produceren specialisten in de islam en leveren daarmee een uiterst waardevolle bijdrage aan de maatschappij.'' De islamitische geleerden hebben een goede toekomst: ,,Hebt u ooit een demonstratie gezien van afgestudeerde ulama's die om banen vragen'', vraagt Ghazi.

Hij weet wel zeker dat uit religieuze hoek groot verzet zal komen als Musharraf de madrassa's daadwerkelijk onder staatscontrole brengt. Dan zal de ,,stille meerderheid'', die zich nu nog rustig houdt met het oog op 's lands belang in deze tijden van crisis, wel massaal de straat op gaan.

,,Ik vrees dat Musharraf streeft naar een seculiere maatschappij. Dat hij `ja' zegt tegen de islam, maar `nee' tegen de politieke islam. Dat is een foute redenering. Islam is islam. Je kunt geen scheiding aanbrengen tussen de staat en de moskee, zoals tussen de kerk en de staat. Als Musharraf die kant opgaat, baant hij de weg voor een islamitische revolutie in Pakistan.''

De Al-Faridia-madrassa begon 36 jaar geleden met twintig studenten in een klein lokaaltje bij de `Rode Moskee' in Islamabad. De sterke groei die de madrassa sindsdien heeft doorgemaakt, is niet uniek. In 1947, bij de opsplitsing van het Indiase subcontinent, telde Pakistan ongeveer 250 madrassa's. De afgelopen decennia is dat aantal explosief gegroeid, tot naar schatting meer dan drieduizend. Volgens de Pakistaanse hoogleraar A.H. Nayyar hangt die bloei samen met de islamisering van de maatschappij, die een sterke stimulans kreeg onder het bewind van Zia-ul-Haq. [Vervolg PAKISTAN: pagina 5]

PAKISTAN

'Musharraf loopt aan de leiband van Amerika'

[Vervolg van pagina 1] ,,Er is een klimaat geschapen waarin religie als belangrijker wordt voorgesteld dan gewoon onderwijs. Het onderwijs op madrassa's is bevroren in tijd, de lesprogramma's zijn gericht op het glorieuze verleden van de islam. Maar het succes van de madrassa's laat zien dat zij voorzien in een grote behoefte.''

Zelfs steeds meer ouders uit de midden- en hogere klasse die hun kinderen `modern' onderwijs willen geven, hechten aan religieus onderwijs. ,,De laatste jaren zie je in alle steden dure elite-instituten ontstaan waar kinderen 's ochtends les krijgen volgens het Britse onderwijssysteem en 's middags religieus onderwijs'', zegt Nayyar. Ook deze dure, private instituten doen wat de maatschappij vraagt. ,,Dit is geen kritiek op Musharraf. Integendeel. Maar ik moet nog zien of hij erin slaagt het religieus onderwijs te moderniseren. Ik verwacht zeer grote weerstand.''

Die weerstand bestaat zeker onder moslimactivisten wie de afgelopen weken de mond is gesnoerd. ,,Weet jij waar Osama is?'' grapt maulana Riaz Durrani. Hij is in een opperbeste bui. ,,Wie zegt dat de Talibaan niet meer bestaan?'' reageert hij op de gebeurtenissen in Afghanistan. ,,Hun topleiders zijn veilig. Ze hebben Osama bin Laden en mullah Omar niet te pakken gekregen en dat zullen ze ook nooit. De Talibaan zullen herrijzen, binnen twee jaar of over tien, vijftig jaar. Niemand kan hen vernietigen.''

Daags na het begin van de Amerikaanse bombardementen in Afghanistan, in oktober, ontmoetten we maulana Durrani in zijn woning in Lahore. Sinds de toespraak waarin Musharraf de oorlog verklaarde aan het religieus extremisme en de export van terrorisme in naam van de islam verbood, is hij daar niet meer geweest. De politie wel. In het hele land zijn 2.000 activisten opgepakt, ook leden van de Jamiat-e-Ulama-e Islam, de belangrijkste bondgenoot van de Talibaan in Pakistan. Maulana Durrani houdt zich voorlopig schuil en reist van adres naar adres.

Toch is hij ook door de toespraak van president Musharraf niet uit het veld geslagen. Hij prijst de generaal zelfs om zijn harde woorden richting India: `Kashmir stroomt door onze aderen. (..) We zullen onze laatste druppel bloed geven voor de verdediging van ons land.' En dat drie organisaties op de zwarte lijst zijn gezet wegens sektarisch geweld, vindt hij op zichzelf ook een begrijpelijke maatregel. Maar daarmee houdt de waardering voor de toespraak wel op. Jarenlang heeft de regering de jihad voor de bevrijding van Kashmir gesteund en aangemoedigd. Nu worden Laskhar-e-Taiba en Jaish-e-Mohammad plotseling verboden. Waarom? En waarom worden de sektarische groepen nu verboden, terwijl dat al veel eerder had gekund? Omdat Musharraf aan de leiband van Amerika loopt, weet Durrani. En omdat Musharraf zijn hachje wil veiligstellen.

De generaal houdt er een verborgen agenda op na, zegt Durrani. Hij wil alle religieuze partijen muilkorven en de madrassa's onder staatscontrole brengen om hun invloed terug te dringen. Maar dat zal nooit lukken. ,,Elke militaire leider wil alleen maar zijn positie veiligstellen. Als ze de gebouwen van madrassa's gaan bezetten, zul je zien dat in elk park en in elk plantsoen in het land leraren hun studenten gaan onderwijzen. Dit kan niet worden gestopt.''