Gilbert Adair zoekt de ware Tadzio

Het gelaat van de veertienjarige Tadzio is van een ongelofelijke schoonheid: een bleek, bevallig gezicht, een wat afhellende neus en een lieflijke mond. Althans, zo ziet Tadzio eruit in de ogen van de oude Gustav von Aschenbach uit De dood in Venetië. In werkelijkheid had de jongen, die in het echt Wladyslaw Moes heette, meer de aanblik van een wat verwend, dikkig jongetje. Zijn mondhoeken staan inderdaad omhoog en zo'n mond is natuurlijk altijd liefelijk, maar van een afhellende neus is geen sprake.

Het is vreemd dat zo'n jongetje, met een Beatles-pony en wijd uitstaande haren bij de oren, zo'n impact heeft gehad dat hij vereeuwigd werd door Thomas Mann en later ook door Visconti. Moeilijker is het om je voor te stellen dat een deel van iemands leven zomaar gefictionaliseerd wordt, dat iemand van het ene op het andere moment als personage interessanter is dan als persoon. Onbegrijpelijk is het dat pas vijftien jaar na je dood iemand op het idee komt om te achterhalen wie je eigenlijk was.

Benieuwd naar de figuur achter de tot mythe uitgegroeide schoonheid, besloot de Britse schrijver/journalist Gilbert Adair het leven van de ware Tadzio op te schrijven, The Real Tadzio. Aan de hand van gesprekken met familie en op basis van documenten komt een beeld naar voren van een man die pas twaalf jaar na verschijning van De dood in Venetië het boek eens leest. Erg interessant vindt hij het allemaal niet en geraakt is hij pas als hij de film ziet.

Adairs uitgangspunt is simpel en daarom ook zo goed. Het resultaat is een korte biografie van een gewone man, wiens leven niet zozeer bepaald werd door de mythologisering ervan, maar door de politieke ontwikkelingen in Polen. Daarnaast komen vele andere aspecten van het boek en de verfilming aan de orde (bijvoorbeeld het treurige lot van Bjorn Andresen, de Zweedse acteur die de rol van Tadzio op zich nam. Hij kwam daarna niet meer aan de bak omdat de associatie met de verfilmde Tadzio te sterk aanwezig bleef). Het geheel wordt gecompleteerd door de prachtige foto's van Wladyslaw Moes als jongetje, vader en oude man.

Gilbert Adair: The Real Tadzio; Thomas Mann's `Death in Venice' and the boy who inspired it. Short Books, 107 blz. €9,95