De opgeblazen balans loopt langzaam leeg

Amerikaanse bedrijven gaan 1.000 miljard dollar afboeken om de waardedaling van hun duur verworven bezittingen weer te geven. Tikt er een vergelijkbare bom onder de Nederlandse collega's?

Wie tijdens de beurseuforie te dure inkopen heeft gedaan, gaat de komende maanden onverbiddelijk met de billen bloot. Telecombedrijf KPN zal 9 à 11 miljard euro afboeken op de goodwill, het verschil tussen aankoopprijs en boekwaarde dat na overname op de balans verschijnt. Bij automatiseerder Getronics en uitgever VNU bedragen de afboekingen meer dan honderd miljoen euro, zo is nu al bekend.

Toen de beurskoersen hoog stonden kochten de bedrijven gretig collega's op, met hun eigen aandeel als betaalmiddel. Zij kochten op de pof, want de beurskoers nam een voorsprong op te verwachten winsten. De ingeklapte koersen zijn een van de redenen waardoor bedrijven hun verlies moeten nemen. Na het uiteenspatten op de beurs, ploft de luchtbel nu in de balans. En die afschrijvingen zijn niet zonder consequentie: de bedragen worden direct van de winst afgeboekt, met soms megaverliezen als gevolg. KPN zal dit jaar een verlies tonen dat zijn gelijke in de Nederlandse bedrijfsgeschiedenis niet kent.

Inmiddels hebben de vijftien Nederlandse beursfondsen met de grootste papieren rijkdom al meer dan 100 miljard euro aan `zachte' bezittingen op de balans, zo leert een inventarisatie. Dat bedrag is gelijk aan een kwart van de Nederlandse economie. Volgen er nog meer afboekingen en bijpassende mammoetverliezen?

,,Het is heel lastig om een voorspelling te maken hoeveel er de komende maanden wordt afgeschreven'', zegt financieel analist Philip Scholte van Effectenbank Stroeve. ,,Het is een één-tweetje tussen het bedrijf en de accountant. Onder aandeelhouders gaat dit zeker leven, want beleggers willen op dergelijke afschrijvingen anticiperen. Maar hoe bepaal je dat een bedrijf voor teveel geld in de boeken staat, terwijl het al grotendeels is geïntegreerd in het moederbedrijf?''

Eenmalige afboekingen op de bezittingen zijn de laatste maanden vooral bij Amerikanen in zwang. Daarmee erkennen bedrijven dat overnames in het verleden tegen te hoge prijzen zijn gedaan en dat eerder gerapporteerde winsten eigenlijk lager waren. Voor de post goodwill, de premie die deel uitmaakte van de overnamesom, dreigt het ergste.

In de Verenigde Staten wordt verwacht dat Corporate America meer dan 1.000 miljard dollar afwaardeert. Nederlandse beursfondsen die ook in Amerika een notering hebben – veertig in getal – kunnen niet op de Amerikaanse fondsen achterblijven en dat heeft ook weer gevolgen voor de minder grote jongens.

De waarde van tastbare bezittingen als vastgoed en machines vervliegt minder snel dan `zachte' bezittingen als patenten, merken, uitgaverechten en goodwill. [Vervolg GOODWILL: pagina 13]

GOODWILL

KPN en Unilever koplopers na grote overnames

[Vervolg van pagina 9] Juist de hoveelheid `zachte' bezittingen is de afgelopen jaren sterk gegroeid op de Nederlandse balansen. KPN (28 miljard euro) en Unilever (25 miljard) zijn de koplopers na hun aankopen van E-Plus met de benodigde UMTS-licenties en van het voedingsbedrijf Bestfoods. ,,Ondernemingen met zoveel goodwill zijn veel kwetsbaarder voor een veranderend marktsentiment'', stelt J. van Helleman, hoogleraar accountancy in Tilburg. ,,Bij het op de balans zetten van deze bedragen is uitgegaan van een stabiele omgeving.''

Volgens analist Scholte zeggen deze grote getallen niet alles. ,,Want de waarde van een voedingsbedrijf schommelt veel minder dan de aankopen in de technologiesector.'' De gevolgen voor kabelbedrijf UPC, met 4,5 miljard euro aan goodwill op de balans, kunnen volgens hem veel groter zijn: in het verleden zijn voor veel geld kabelnetwerken gekocht, terwijl het eigen vermogen van UPC gering is. En met de huidige belabberde beurskoers hoeft het bedrijf ook niet aan een emissie van nieuwe aandelen te denken.

Niet alleen hoge overnamepremies hebben tot de enorme goodwill-bedragen geleid. Uitgevers als Elsevier, VNU en Wolters-Kluwer zetten al jaren na overnames uitgaverechten als goodwill op hun balans. De Hollandse boekhoudmethode om betaalde overnamepremies rechtstreeks van het eigen vermogen af te boeken voldeed voor hen niet meer: het vermogen dreigde negatief te worden. Dat geldt inmiddels voor de meeste bedrijven uit de top-vijftien. Of het nu gaat om vitamineproducent Numico, handelsbedrijf Buhrmann of automatiseerder Getronics: zonder het opvoeren van de zachte bezittingen zou hun vermogen in het rood zijn gekomen. Ofwel, een technisch faillissement, met een plaats op het strafbankje van de beurs tot gevolg.

Accountant Van Helleman benadrukt dat nieuwe boekhoudmethoden ook meer buffers vergen. ,,Het lijkt erop dat bedrijven riskanter opereren en dat nieuwe boekhoudregels meer expansie mogelijk hebben gemaakt dan voorheen.''

Bij de gratie van een kapitaalinjectie van 5 miljard euro kon KPN vorig jaar de miljardenafwaardering op de Duitse dochter aankondigen. Er is weelde nodig om af te kunnen waarderen. Als Vodafone, het rijkste telecombedrijf van Europa, de concurrentie echt goed wil pesten, moet het zijn duur verworven telecomlicenties afwaarderen, zo grapte een consultant deze week op een congres in Scheveningen. De telecomsector kan zich moeilijk aan marktleider Vodafone onttrekken, maar een dergelijke tik tegen het eigen vermogen zou voor menig collega de nekslag betekenen.