Na de crisis: een `Fressemesse' als vanouds

Een jaar geleden heerste er nog volop `BSE Krise' in Duitsland, maar op de Grüne Woche is daar niet veel van terug te vinden.

Vlees is er nooit ver weg en drank evenmin. In hal 8 speelt de band Midnight Court Ierse folk. De glazen Guinness gaan rond en de kok van The Fiddlers Steak Bar geeft met twee vleesvorken de maat aan. Even verderop vormen uitgelaten bezoekers een gezellig kluwen voor de bar met carpaccio van het Franse `kwaliteitsrund' Charoluxe.

Ruim 1.600 exposanten uit 56 landen hebben het Berlijnse congrescentrum ICC ter gelegenheid van levensmiddelenbeurs Grüne Woche omgetoverd in een paradijs voor onbekommerde lekkerbekken. Ongeveer een half miljoen bezoekers zullen naar verwachting deze week hun weg zoeken langs kraampjes met vlees van krokodil, kangoeroe en buffel, langs wildzwijn-salami, langs braadworst uit alle Duitse windstreken en varkensmaag uit de Pfalz. De herinnering aan gekke koeien en zieke varkens lijkt volledig uitgewist.

Toch is het nog maar een jaar geleden dat BSE de landbouw in een existentiële crisis stortte, twee Duitse ministers ten val bracht en vleeseters massaal in kopersstaking gingen. Het moest allemaal anders. De consument had recht op betere bescherming, de industriële productiemethoden moesten overboord, dierenwelzijn werd een kerntaak voor elke veehouder.

In Duitsland werd Renate Künast (Groenen) de baas van een nieuw ministerie dat de belangen van de consument centraal stelt. Zij werd de strijdbare pleitbezorger van een beoogde landbouwrevolutie, de Agrarwende. Künast wil onder andere de biologische landbouw bevorderen; de conventionele landbouw moet leren leven met hogere kwaliteitseisen en strengere controles. Legbatterijen zijn uit, subsidies voor landschapsbeheer in. Nieuwe keurmerken voor eindproducten moeten de consument meer zekerheid bieden.

Beduusd door de plotselinge misère omarmden Duitse boeren vorige winter de strijdbare Berlijnse advocate. Gerd Sonnleiter, voorzitter van de Duitse Boerenbond, prees in februari nog haar engagement nadat Künast in de Bondsdag had verklaard: ,,In onze koeien mag alleen nog water, graan en gras terechtkomen.''

Een jaar later klinkt Sonnleiter anders, vertrouwder. Dat Künast zich sterk maakt voor gezonde producten en bescherming van de consument kan hij billijken, maar in haar landbouwrevolutie ziet hij niets.

Het Duitse landbouwbeleid beledigt en bedreigt de boer, stelt Sonnleiter nu. ,,Het resultaat is grote onzekerheid en een dieptepunt aan investeringen'', hield de boerenvoorman Künast voor bij de opening van de beurs. Sonnleiter hekelde de indeling van boeren in goede ecologische landbouwers en slechte conventionele boeren.

De minister is evenwel niet van haar koers af te brengen. De revolutie is onomkeerbaar, voegde ze Sonnleiter toe. En boeren mogen de zaken niet slechter voorstellen dan ze zijn. De grote klassieke landbouwbedrijven hebben vorig jaar immers ruim 17 procent meer winst geboekt, blijkt uit cijfers van Duitse Boerenbond. De levensmiddelenbranche – 550.000 werknememers in 6.000 bedrijven – registreerde een nominale omzetstijging van 5,5 procent tot 127 miljard euro. Gecorrigeerd voor prijsstijgingen een groei van 1,3 procent.

Künast oogstte veel lof voor haar aanpak van de BSE-crisis, maar de landbouwhervorming is een taai en traag proces. Legbatterijen worden met ingang van 2006 verboden en ecologisch verantwoorde producten krijgen vanaf dit voorjaar een nieuw keurmerk. Een nieuwe instelling wordt binnenkort belast met de veiligheid van levensmiddelen en een nieuwe wet moet de keuring van voedingswaren beter regelen.

De animo voor (dure) biologische producten groeit, zij het mondjesmaat. In 2010 moet één vijfde van de landbouw op biologische grondslag plaatsvinden, nu is dat nog maar 3,2 procent. Op de Grüne Woche, bijgenaamd Fressmesse, overheerst op veel plaatsen het rommelige geroezemoes van een jaarmarkt: ,,Zes kaasjes voor tien euro en dan doe ik er ook nog een flesje bij.'' In de bio-hal, daarentegen, hangt de serene rust van onbewerkt hout. Vlak voor sluitingstijd heeft vrijwel niemand oog voor een olijk beest met het opschrift: een gelukkige koe is een bio-koe. Druk is het wel bij de tombola van Sleeswijk-Holstein. De bel wordt geluid, gejoel stijgt op. Stralend neemt de gelukkige haar prijs in ontvangst. Een gerookte ham.