`Berlusconi wil Europabeleid veranderen'

Veel wijst er op dat premier Berlusconi het traditionele Europa-gezinde beleid van Italië aan het veranderen is, zegt de Italiaanse oppositieleider Rutelli.

Zou Giancarlo Fini, ooit neo-fascist, daarna post-neo-fascist en tegenwoordig rechts, aanvaardbaar zijn als minister van Buitenlandse Zaken van Italië? De leider van de Italiaanse centrumlinkse oppositie, Francesco Rutelli, aarzelt geen ogenblik. ,,Iedereen heeft het recht om minister van Buitenlandse Zaken te worden'', zegt hij. ,,Wij hebben in Italië een regering van centrumrechts met een sterke rechtse component. De kiezers hebben deze regering een democratische legitimiteit gegeven. Oordelen moet je geven op basis van iemands daden.''

Rutelli (47) kent geen enkel taboe bij het politieke debat dat in Italië losbarstte nadat anderhalve week geleden premier-mediamagnaat Silvio Berlusconi zijn minister van Buitenlandse Zaken, Renato Ruggiero, ontsloeg. Zelfs Umberto Bossi, de minister voor Institutionele Hervorming van de Lega Nord, die van scheldpartijen zijn handelsmerk heeft gemaakt, mag van de oppositieleider minister van Buitenlandse Zaken worden. Hij verwacht echter niet zijn daden positief te kunnen beoordelen. ,,Bossi kan niet eens een goed gemeenteraadslid zijn'', zegt hij.

Rutelli, die zowel lid is van het Italiaanse als van het Europese Parlement, is over Fini voorzichtiger. Hij wijst hem niet af om zijn politieke verleden. Hij wil weten wat de uiterst rechtse coalitiegenoot van Berlusconi denkt over de centrale kwestie bij de Italiaanse discussie, de Europese integratie. ,,Ik heb nog niet begrepen wat Fini zou willen veranderen aan het Italiaanse Europabeleid van de laatste jaren. Hij heeft gezegd dat er in Italië slechts een oppervlakkige eensgezindheid over Europa was. Er zou weinig discussie zijn geweest. In werkelijkheid is het Europabeleid van de vorig jaar afgetreden centrumlinkse regering na een serieuze discussie door een grote meerderheid gesteund. Fini's Alleanza Nazionale was altijd voorstander van een Europa van naties. Zijn partij stond niet achter een Europese federatie van natie-staten, het doel dat mijn land jarenlang heeft nagestreefd.''

Maar wie minister van Buitenlandse Zaken wordt, is op dit ogenblik zelfs voor hoge Italiaanse diplomaten nog een zaak van koffiedikkijken. Voorlopig heeft de premier zelf Buitenlandse Zaken er als nevenfunctie bij. Volgens Rutelli wijst in ieder geval veel erop dat Berlusconi het Europabeleid aan het veranderen is. Hij zegt ,,fair'' te zullen vechten om deze verandering te stoppen. ,,De Italianen hebben Berlusconi democratisch gekozen. Dat moeten we aanvaarden.''

Rutelli heeft zeer principiële bezwaren tegen de vermenging van belangen van Berlusconi als ondernemer en premier. Hij heeft geen goed woord over voor het feit dat de Italiaanse premier de meerderheid van de media in zijn land in handen heeft. Maar hij zou er niet aan moeten denken dat de EU-landen zich met de Italiaanse binnenlandse politiek bemoeien, zoals in 2000 gebeurde met Oostenrijk toen daar extreem-rechts in de regering kwam. ,,Het is een vergissing als Europa in de nationale politiek stapt.''

De Italiaanse oppositieleider denkt dat Europa zijn land op een andere manier ,,in het gareel'' kan houden. Bijvoorbeeld door samenwerking op het terrein van justitie. ,,De Italiaanse regering zei niet met het Europees arrestatiebevel te willen instemmen. Berlusconi beweerde dat er linkse magistraten zijn die alle Europese politieke leiders willen vervolgen. Maar ten slotte heeft hij er onder Europese druk toch mee ingestemd.''

Rutelli ziet in de terugtrekking uit het Airbus-consortium voor de bouw van een Europees militair transportvliegtuig een duidelijk teken dat Berlusconi het Europabeleid wil veranderen. Er zijn meer landen die niet aan dat project mee willen doen. ,,Maar Italië zou aan de Airbus mee doen en heeft vervolgens een andere positie ingenomen. Ik maak mij zorgen over een verandering van technische keuze zonder dat er duidelijk sprake is van een nieuw beleid. Wat is het beleid voor de militaire aankopen, voor de investeringen in onderzoek? Kan Italië buiten een Europese defensie-industrie blijven? Je kunt zeggen: ja. Maar je moet het uitleggen. Als je uit het consortium stapt moet je zeggen wat de nieuwe strategie is'', zegt hij.

De Europese integratie is volgens Rutelli altijd in het belang van Italië geweest. ,,De Europese visie kan misschien abstract, dromerig lijken, maar is in werkelijkheid zeer pragmatisch.'' Hij noemt het praktische resultaat dat Italië zich bij het financiële beleid aan de normen van `Maastricht' houdt, wat nog maar weinig jaren geleden door velen voor onmogelijk werd gehouden. Hij wil Italië op het traditionele Europese spoor houden. Hij verdenkt de regering-Berlusconi van euroscepsis.

Bij zijn bestrijding daarvan heeft Rutelli een bijzondere handicap. Hij moet niet alleen zijn pijlen op de regering richten, maar tevens ook de centrumlinkse oppositie – een coalitie van partijen, Olijfboom – grondig hervormen. De twee belangrijkste oppositiepartijen zijn de Democraten van Links (met een machtig partijapparaat, voortgekomen uit de vroegere communistische partij) en Rutelli's eigen centrumbeweging, de Margriet. ,,We hebben van de Olijfboom onvoldoende tot een eenheid gemaakt toen wij, voordat Berlusconi vorig jaar de verkiezingen won, de regering vormden. Dat is onze grootste vergissing geweest. Er moet een eenheid komen met een programma en een duidelijke leiding.''

Volgens Rutelli kan links zonder samenwerking met zijn centrumbeweging nooit van Berlusconi winnen. Hij denkt dat zijn Margriet – ,,liberaal democratisch, hervormingsgezind'' – onmisbaar is om stemmen bij Berlusconi's Forza Italia weg te haen. Rutelli noemt zichzelf nadrukkelijk niet links, in het Europees Parlement zit hij bij de liberale fractie. ,,Een belangrijke les uit het verlies van de verkiezingen van vorig jaar is dat de Olijfboom beter moet worden georganiseerd'', zegt hij.