Russische expeditie krijgt een knauw op de Zuidpool

Rusland telt nog mee op de Zuidpool. ,,We zullen bewijzen dat onze vliegtuigen en ons poolonderzoek, net als vroeger, de zwaarste uitdagingen overwinnen'', zei vorige maand Arthur Tsjilingarov manhaftig.

Vorige week werd poolreiziger Tsjilingarov, held van de Sovjet Unie, lid van de Doema, met zijn gevolg geëvacueerd door Amerikanen, die 80.000 dollar eisen. ,,Verdomme!'', vloekt Tsjilingarov. ,,Hoeveel Amerikanen ik vroeger niet gratis uit noodsituaties heb gered!''

Poolexpedities spelen van oudsher een hoofdrol in de Sovjet-mythologie. Vlieg- en trektochten over de Noordpool waren in de jaren dertig wat de ruimtevaart in de jaren vijftig werd; de GUSMP, het `commissariaat van het ijs', leverde aan de lopende band Sovjethelden af. Later wierp de Sovjet Unie zich enthousiast in de strijd om de Zuidpool, tot het Antarctisch Verdrag van 1959 een eind maakte aan de territoriale claims van de vele deelnemers.

Na de val van de Sovjet-Unie moest Rusland inleveren. Anno 2002 is er nog altijd basis Vostok, waar temperaturen van min 89,6 Celcius zijn gemeten. De basis is in verval terwijl de Amerikanen floreren: poolbasis McMurdo heeft plaats voor tweeduizend onderzoekers en toeristen. Tijd voor iets hartverwarmends. Ter nagedachtenis aan Gottlieb von Bellingshausen, die Antarctica volgens de Russen in 1820 ontdekte, besloot Tsjilingarov naar de Zuidpool te vliegen in een éénmotorig vliegtuig. Het geld kwam van rijke vrienden en toeristen.

Met de `nieuwe' Antonov-3, feitelijk een oude Antonov-2 zonder navigatie of anti-vries inrichting, vloog de groep begin dit jaar naar de Zuidpool. De camera van staatszender ORT filmde hoe Tsjilingarov daar de Russische vlag plantte. President Poetin feliciteerde hem, het moederland glom van trots. Maar tijdens een bezoek aan de Amerikaanse basis Amudsen-Scott, in 1959 opgericht om de Sovjets de pas af te snijden, sloeg het noodlot toe. Door een sneeuwstorm moesten de Russen twee nachten blijven logeren. Daarna weigerde het Russische vliegtuig te starten.

Op 10 januari belde een wanhopige Tsjilingarov Washington, waarna de groep door een Amerikaans vuilnisvliegtuig naar basis McMurdo werd geëvacueerd. Daar betaalden de toeristen nog eens 25.000 dollar voor een lift naar Nieuw-Zeeland; de Russen kregen een rekening van 80.000 dollar. Omdat onduidelijk is of het een staats- of privé-expeditie, dan wel een joint-venture is, wil niemand betalen. De Amerikanen houden de An-3 nog even in onderpand.

De ambities lijden er niet onder. Tsilingarovs volgende expeditie: de bouw van een kerk op de Zuidpool. Broeder Giorgi, bisschop Konstantin en een orthodox kerkkoor gaan mee. Kerkgezang bij min 80 graden? ,,Voor het prestige van Rusland dient men zich in te spannen'', meent Tsilingarov.